Hoeveel kost die boycot ons precies? Niemand die het weet

Hoeveel gaat de Russische boycot van levensmiddelen uit de EU, de Verenigde Staten, Canada, Australië en Noorwegen ons kosten? Sinds de boycot bijna twee weken geleden werd afgekondigd, vliegen de bedragen over de schade in Nederland over tafel. Honderden miljoenen? Of miljarden? En wat zijn de gevolgen voor de werkgelegenheid? Tot nu toe is er niemand die het definitieve antwoord heeft kunnen geven. Een handleiding voor het lezen van sanctiecijfers.

Alle ramingen - of ze nu van lobbygroep LTO Nederland of het het Centraal Bureau voor de Statistiek komen - gaan over de gevolgen voor de export naar Rusland. De enige bekende is namelijk dat die wegvalt.

Dat betekent een direct verlies als de komkommers die normaal gesproken naar Rusland gaan nu vernietigd moeten worden. Nederland exporteerde vorig jaar voor ruim 500 miljoen euro aan goederen die nu onder de boycot vallen naar Rusland. Maar misschien lukt het telers en handelaren nog om een deel daarvan snel aan andere markten te verkopen. Dat zou de schade enigszins compenseren.

300 miljoen of toch 2 miljard?

Waarom het CBS gisteren voorspelde dat de boycot Nederland 300 miljoen euro kost? Het statistische bureau keek naar de toegevoegde waarde van de export. In totaal exporteerde Nederland voor 500 miljoen euro, maar er waren ook kosten: 200 miljoen euro om de producten te maken of in te voeren.

De telers en de kaasproducenten zijn niet de enigen die lijden. Groothandelaren, toeleveranciers van de producenten, exporteurs en transporteurs worden ook getroffen. ING publiceerde eerder deze maand een rapport waarin de bank ook een schatting maakt van hun schade. Inclusief de pijn voor de producenten komt ING op een totaal van 937 miljoen euro.

Dat is een stuk conservatiever dan de raming van LTO Nederland. De land- en tuinbouworganisatie gaat ervan uit dat er voor de groente- en fruitsector alleen al 1 miljard euro aan exportwaarde verloren gaat. De raming van ING is ook conservatiever dan die van VNO-NCW. Dat maakte vorige week bekend uit te gaan van 1,5 tot 2 miljard euro schade voor producenten en andere ondernemers in de keten, als gevolg van het wegvallen van de export.

Ruim 5 miljard schade voor de EU

In een nieuw rapport van ING, dat later deze week moet verschijnen, heeft de bank ook een raming gemaakt voor de kosten van de gehele Europese Unie. Die komen volgens de bank neer op 5,2 miljard euro voor producenten en op 6,7 miljard inclusief verwerkers, tussenhandelaren en transporteurs.

Ook het Britse Dagblad The Guardian noemde  5,2 miljard euro als de schade van alle EU-lidstaten. De krant baseert zich op exportgegevens over 2013 van Eurostat, het statistische bureau van de Europese Unie:

Wat kost de prijsdaling?

Bij al deze berekeningen is echter één grote onbekende: hoeveel schade zal er zijn door de daling van de prijzen op de Europese markt? Wat niet naar Rusland kan, komt in eerste instantie terug naar Europa, waar de markt voor groente en fruit al verzadigd is. Het gevolg is dat de prijzen hier nu flink zakken, een situatie die waarschijnlijk stand zal houden tot er nieuwe afzetmarkten zijn gevonden, de productie naar beneden is aangepast of er op een andere manier een nieuw marktevenwicht is ontstaan.

Volgens een indicatie van het Landbouweconomisch Instituut hebben Nederlandse telers van tomaten, paprika’s, komkommers, appels, peren, aardbeien en paddestoelen vorig jaar een omzet van 1,5 miljard euro gemaakt. De vraag is hoeveel zij hiervan dit jaar zullen verliezen nu de prijzen van sommige producten in de afgelopen twee weken met tientallen procenten zijn gedaald.

De compensatieregeling die de Europese Commissie maandag aankondigde is bedoeld om dit effect te minimaliseren. Brussel trekt tot november 125 miljoen euro uit voor Europese producenten van groente en fruit om overschotten uit de markt te halen en zo de prijzen omhoog te krijgen. De producenten moeten wel zelf de helft bijleggen. Of het bedrag voldoende zal zijn om voor een nieuw marktevenwicht te zorgen is onbekend.

We brengen onszelf ook schade toe

Veel zal afhangen van de mogelijkheid om nieuwe afnemers te vinden. LTO Nederland hoopt dat de EU daarbij wil helpen. Landbouwattachés op ambassades buiten de EU zouden de Nederlandse waar kunnen promoten. Ook kan Brussel actief werk maken van het opruimen van handelsbarrières tussen landen, zegt LTO.

Een andere grote onbekende is de schade die Nederland oploopt door de sancties die de EU zelf oplegt aan Rusland. Lobbygroep EVO, die ondernemers vertegenwoordigt die iets vervoeren, is de enige die zich tot nu toe over heeft uitgelaten over het Europese uitvoerverbod van ‘strategische goederen’ naar Rusland. De EU schatte dat de eigen sancties tussen de 0,1 en 1,3 procent van het Nederlandse bbp kunnen kosten. De EVO is in het midden gaan zitten, met 0,5 procent, en komt zo uit op 3 miljard euro. Als die raming klopt, is de schade die de EU Nederland toebrengt misschien wel groter dan de schade die de Russische boycot Nederland bezorgt.

    • Hanneke Chin-A-Fo & Tim Wagemakers