En IS maakt steeds geliktere video’s

De gefilmde executie van de Amerikaan Nicholas Berg in 2004 was beverig en onscherp. Daarna werden de video’s steeds beter.

De video waarin een IS-strijder de Amerikaanse journalist James Foley onthoofdt, is professioneel gemaakt. In het filmpje draagt Foley, gehuld in een oranje gewaad, een statement voor waarin hij zegt dat de Amerikaanse luchtaanval op IS zijn lot heeft bezegeld. Ook zijn beul komt aan het woord, in het Engels, met een Londens accent. Te zien is hoe de beul, tegen de achtergrond van een dorre woestijn, een mes op Foleys keel zet. Even later is het levenloze lichaam in beeld, met het hoofd ervan gescheiden.

De manier waarop terroristische organisaties als IS onthoofdingen filmen is in de loop der jaren geprofessionaliseerd. Voormalig CIA-analist Aki Peritz, die tijdens de Irak-oorlog de media-uitingen van Al-Qaeda moest bijhouden, beschrijft in een artikel op de site van de Washington Post hoe hij de filmpjes heeft zien veranderen.

Al-Qaeda-voorman Ayman al-Zawahiri zei in 2005 tegen zijn Iraakse collega Abu Musab al-Zarqawi: „We voeren een strijd, en meer dan de helft van die strijd vindt plaats in de media.” Dit was oud nieuws voor al-Zarqawi, schrijft Peritz, want die was toen al een paar jaar bezig de media in te zetten voor de verspreiding van gruwelijke executies. Die filmpjes dienden verschillende doelen: het rekruteren van nieuwe strijders, het verspreiden van de boodschap en het afschrikken van de vijand.

Al-Qaeda kreeg al snel een geraffineerde mediastrategie

In een paar jaar tijd werd de mediastrategie van Al-Qaeda veel professioneler. Peritz in de Washington Post: „De video’s werden snel geraffineerder. Ik heb tientallen van deze bloederige filmpjes bekeken, en eerst waren het grove, amateuristische ondernemingen. Maar Al-Qaeda’s media-afdeling leerde snel, en al gauw werd het product geüpgraded naar de gelikte multimediaproducties die nu normaal zijn.”

De transformatie voltrok zich snel. De gefilmde executie van de Amerikaan Nicholas Berg in 2004 was nog een video van de oude stempel. „Bergs beulen namen niet eens de moeite hun draagbare camera op een statief te zetten. Het resultaat – hoe gruwelijk ook – was een beverig, onscherp filmpje. Tegen de tijd dat Al-Qaeda in 2006 vier Russische diplomaten ontvoerde en ombracht waren hun executievideo’s veel scherper geworden, compleet met redactie en nasynchronisatie. Een video uit dezelfde tijd toonde de executie van twaalf Iraakse politieagenten; Al-Qaeda gebruikte minstens drie camera’s voor het filmen en liet de verschillende beelden naadloos in elkaar overlopen. Ze vermoordden deze mensen duidelijk voor de camera’s.”

Maar de filmpjes hadden steeds minder effect: er kwamen te veel

Hoewel de beelden gelikter werden, was het resultaat niet altijd naar Al-Qaeda’s wens. Leidde de executie van Berg in 2004 nog tot een week voorpaginanieuws, na enige soortgelijke moorden nam de media-aandacht af. Al-Qaeda bracht hierom de laatste jaren minder filmpjes naar buiten.

Aan de geestdrift van de beulen heeft het niet gelegen, schrijft Peritz. Zij hadden het ontzettend naar hun zin met hun messen en handicams: „Als je naar genoeg van deze filmpjes kijkt, zul je zien dat de deelnemers – de beulen en de andere terroristen in beeld – zich zeer op hun gemak voelen. Ze doen hun werk met voldoening. (…) Die ware gelovigen hadden het gevoel dat wat zij deden compleet acceptabel – zelfs essentieel – was voor het bereiken van hun gestoorde doel.”

IS blaast de traditie van moorden en filmen nu nieuw leven in. Dat zou, ondanks de successen die de beweging nu boekt, wel eens nadelig kunnen uitpakken voor de terroristen. De beulen mogen de onthoofdingen dan te gek vinden, de Iraakse bevolking is over het algemeen minder enthousiast. Peritz: „Geen enkele andere Iraakse rebellenbeweging of soennitische stam onderschrijft IS’ fanatieke agenda. Het is moeilijk voor te stellen dat stunts zoals deze video’s worden getolereerd wanneer IS zich permanent in het gebied vestigt. De soennitische stammen van Irak zullen zich uiteindelijk tegen IS keren, net zoals ze in het verleden hebben gedaan. Maar wanneer dat gebeurt, verwacht dan nog meer bloedvergieten – en meer ijzingwekkende video’s.”