Elke dag nieuwe doden in Honduras

In de gevaarlijkste stad ter wereld kan het mortuarium het aantal doden niet aan.

Een slachtoffer van de schietpartij maandagnacht voor het mortuarium van San Pedru Sula wordt weggedragen. Foto EPA

Carlos Quintanilla hoeft niet ver te rijden om de lichamen op te pikken. De chauffeur van het mortuarium van San Pedro Sula, Honduras, kan gewoon de straat oversteken. Vlak voor het lijkenhuis zijn in de nacht van maandag op dinsdag acht mensen doodgeschoten.

De moordpartij bevestigt de reputatie van San Pedro Sula als gevaarlijkste stad ter wereld. Het afgelopen jaar zijn tienduizenden Hondurezen naar de Verenigde Staten gevlucht, onder wie veel kinderen. Zolang het brute geweld aanhoudt, zeggen deskundigen, hebben pogingen om de illegale migratie te keren weinig effect.

De dag voor de kogelregen geeft de directeur van het mortuarium een rondleiding door het lijkenhuis. Vliegen kruipen door kapotte ramen. De bovenverdieping is zwartgeblakerd na een brand. Kortsluiting. Regenplassen liggen op de vloer. Gelukkig is de koeling gerepareerd. Tot voor kort was de geur van ontbinding overal te ruiken.

„We kunnen de toestroom niet aan”, zegt directeur Héctor Hernández, een grijze man in een wit overhemd. „Een autopsiearts kan in een nachtdienst vier lichamen onderzoeken. Vaak komen er in een nacht wel tien binnen. De rest blijft liggen voor een collega. Maar dan zijn er alweer nieuwe doden.”

San Pedro Sula, een afgetakelde industriestad met bijna een miljoen mensen, is een kruispunt van criminaliteit. Cocaïne uit Zuid-Amerika wordt noordwaarts gesmokkeld. Wapens uit de Verenigde Staten gaan zuidwaarts. De Hondurese overheid is zwak en corrupt.

Het moordcijfer explodeerde vorig jaar tot 178 geweldsdoden per 100.000 inwoners – alleen mogelijk overtroffen door steden in Irak en Syrië. En hoe sneller de lichamen zich opstapelen, hoe kleiner de kans dat de daders worden gepakt, zegt mortuariumdirecteur Hernández.

„De juridische keten is vastgelopen”, zegt hij, wijzend op een stapel autopsierapporten die nog moeten worden ingevoerd in de computer. „Ik heb geen personeel om dat te doen. Door de achterstand met forensisch onderzoek komen de zaken niet voor de rechter.”

Drugskartels en straatbendes

Mortuariumdirecteur Hernández schat dat zeventig procent van de moorden in San Pedro Sula wordt gepleegd door drugskartels en straatbendes. Vrijwel alle slachtoffers zijn jongens en mannen tussen de 14 en 39 jaar. „Maar soms krijgen we kinderen die nog maar twee jaar zijn binnen.”

De autopsieartsen halen soms meer dan twintig kogels uit een lichaam. Enkele lijken zijn compleet ontbonden na een tijd in een clandestien graf. Gruwelijk, maar ook duur. DNA-onderzoek van botresten kost het uitgemergelde instituut ongeveer zeshonderd euro.

De straffeloosheid in Honduras is hoog. Naar schatting 98 procent van de moorden wordt nooit vervolgd. Dat zegt Ada Cantarero, directrice van het Observatorium voor Geweld in San Pedro Sula. „Die wetenschap voedt de brutaliteit van de criminelen.”

De constante angst onder burgers ontwricht de samenleving, zegt Cantarero, eveneens socioloog. Mensen houden zich schuil in hun huizen. „De gemeenschap wordt steeds zwakker.”

De nieuwe president van Honduras, Juan Orlando Hernández, heeft een paar maanden geleden het leger ingezet in San Pedro Sula. De militaire politie patrouilleert nu in de arme wijken, strijdtoneel van rivaliserende straatbendes.

Het moordcijfer is dit jaar gedaald tot onder de 100 per 100.000 inwoners, aldus cijfers van het mortuarium. Maar socioloog Cantarero twijfelt of de trend doorzet. „Nog altijd doet de regering niets aan de onderliggen oorzaken van het geweld, zoals armoede.” Vooral de inwoners van de arme wijken van San Pedro Sula leven in gevaar. Wie een winkeltje heeft wordt afgeperst, wie tienerzoons heeft is bang dat ze worden gerekruteerd door de bendes. Meisjes vrezen verkrachting.

Migratie als uitweg

Migratie naar de Verenigde Staten, waar negen op de tien Hondurezen familie heeft, wordt door velen gezien als een uitweg. Mensensmokkelaars verspreiden het gerucht dat minderjarige migranten automatisch Amerikaanse papieren krijgen. In werkelijkheid genieten ze enige bescherming tegen uitzetting – waardoor ze in ieder geval voor even zijn ontsnapt.

Tussen januari en mei kwamen alleen al uit de stad San Pedro Sula meer dan 2.200 kinderen aan in de Verenigde Staten.

De UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, wil dat Midden-Amerikaanse kinderen die in hun eentje aankomen in de VS worden beschouwd als vluchtelingen. El Salvador en Guatemala hebben soortgelijke problemen als Honduras. Volgens de VN loopt ruim 50 procent van de minderjarige migranten serieus gevaar in eigen land.

Maar president Obama krijgt zelfs niet het geld van het Congres om de opvang van de migranten te verbeteren. Laat staan dat er politieke ruimte is voor het uitdelen van Amerikaanse paspoorten. Met geld uit Washington worden de autoriteiten in Honduras geholpen om de kinderen daar al tegen te houden.

De first lady van Honduras, Ana Garcia de Hernández, is maandag in San Pedro Sula om een bus op te wachten met minderjarigen die zijn gedeporteerd uit Mexico. Ze deelt plastic tassen met eten uit. „We doen er alles aan om het geweld te verminderen. De situatie wordt al beter,” zegt ze desgevraagd.

Nog geen halve dag later is de schietpartij bij het mortuarium. Een vendetta, zegt de Hondurese politie. Een paar uren daarvoor was een drugssmokkelaar vermoord. Zijn familie wachtte ’s nachts bij het mortuarium op het lichaam. Vijf gemaskerde mannen reden voorbij en openden het vuur.

’s Ochtends liggen de doden nog in het gras, achter twee blauwe pick-up’s. De kogels raakten ook een begrafenisondernemer en zijn assistent.

    • Ykje Vriesinga