De meeste ‘windhappers’ (geen inkomen, veel geld) vind je in Delft

Foto ANP

In de gemeente Delft woont relatief het grootste aantal mogelijke ‘windhappers’ - personen wier levensstijl niet aansluit bij hun officieel geregistreerde inkomen. Zij bezitten bijvoorbeeld een dure auto of boot, maar hebben op papier nauwelijks of zelfs geen inkomsten. Dat blijkt uit een interne lijst van de Belastingdienst, die in handen is van NRC Q.

Ook in Amsterdam, Wageningen en Noordwijk is het percentage potentiële windhappers relatief hoog. Verder staan enkele Zuid-Limburgse gemeenten – waaronder Vaals, Brunssum en Schinnen – in de top tien. De gegevens zijn middels een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur opgevraagd door data-onderzoeksbureau LocalFocus, in samenwerking met NRC.

Voor het feit dat relatief veel windhappers in studentensteden wonen, is een mogelijke verklaring, zegt advocaat en belastingkundige Ludwijn Jaeger. Tien studenten kunnen namelijk samen de kosten van een duur huurhuis delen. “Soms maakt één iemand dan de huurkosten over en krijgt diegene ook de huurtoeslag. Als diegene amper inkomen heeft, valt dat direct op.”

Een eenduidige verklaring voor de regionale spreiding ontbreekt. In Zuid-Limburg kan grensarbeid een rol spelen. Stel, je woont in Nederland in een huurhuis, werkt in Duitsland en betaalt daar netjes belasting. Maar: je vergeet dat in Nederland bij de fiscus op te geven. Dan kun je bij een controle als windhapper worden aangemerkt. Toch verklaart grensarbeid niet alles: buiten Limburg zijn er weinig grensgemeenten waar het relatieve aantal windhappers zo hoog is.

Outlaw bikers

Een andere verklaring zou de aanwezigheid van grote zogenoemde ‘outlaw’ motorclubs - Hells Angels, No Surrender (een afsplitsing van Satudarah) en Bandidos – in Zuid-Limburg kunnen zijn. Uit onderzoek van de landelijke eenheid van de politie bleek eerder dit jaar dat 7 procent van de bij hen bekende leden van dit soort clubs “als windhapper is aan te duiden”.

Waarom Delft bovenaan is geëindigd, kon een woordvoerder van de gemeente niet verklaren. Ook het Openbaar Ministerie (OM) kon hier geen reden voor geven.

De Belastingdienst onderzoekt het fenomeen dat zij zelf windhappers (mensen die van de wind leven) noemt al een paar jaar, met als doel belastingontduiking op te sporen. Dat begon met een zoektocht naar mensen die bij hen geen inkomsten hebben opgegeven. De resultaten daarvan werden gekoppeld aan informatie over deze mensen van andere overheidsinstanties.

In totaal staan er nu 11.000 mensen op de lijst. Eerst waren dat er nog 20.000. Toen stonden daar bijvoorbeeld nog mensen tussen die door hun familie of door de kerk worden onderhouden. De Belastingdienst laat weten dat er nog steeds mensen op de lijst kunnen staan die een logische verklaring hebben voor de discrepantie tussen hun uitgavepatroon en geregistreerde inkomen.

Voor hoeveel misgelopen inkomsten de mensen op de lijst samen verantwoordelijk zijn, kan de Belastingdienst niet zeggen.

Hoeveel ‘windhappers’ telt jouw woonplaats? Vul in het zoekveld een plaatsnaam in om in te zoomen. Klik op de bollen voor meer informatie. Bron: Belastingdienst

“Miljarden aan gemiste belastinginkomsten”

Wat de lijst tot nu toe heeft opgeleverd? Volgens Abvakabo FNV te weinig. In 2012 en 2013 bracht de vakbond al enkele kritische rapporten uit. Daarin werd op basis van een enquete onder belastingambtenaren gesteld dat de Staat “miljarden aan belastinginkomsten misloopt” doordat er door bezuinigingen “te weinig handen worden vrijgemaakt voor het controleren van aangiftes.” Daardoor zouden “tienduizenden windhappers en belastingfraudeurs” ongestoord hun gang kunnen gaan.

Abvakabo-bestuurder Mieke van Vliet zegt nu dat de bij de vakbond aangesloten belastingambtenaren die haar doorgaans informeren, geen signalen hebben gekregen dat dit inmiddels is verbeterd.

Ludwijn Jaeger heeft het aantal rechtszaken tegen windhappers afgelopen jaar niet opvallend zien toenemen.

“De jurisprudentie wijst daar niet op en het is ook geen thema dat in de fiscale advocatuur momenteel veel wordt besproken.”

Ook Erik Thomas en Gitte Stevens, de advocaten van motorclubs Satudarah en Bandidos, merken niet veel van een grootschalig aanpak van windhappers. Zij hebben zelf niet te maken gekregen met zaken waarin de term specifiek voorkwam.

Een ‘windhapper’ overtreedt niet per se de wet

Een woordvoerder van het functioneel parket van het OM zegt dat ‘windhapper’ een term is van de Belastingdienst. Voor het OM zijn deze mensen niet automatisch te koppelen aan één specifiek delict. Windhappers kunnen bijvoorbeeld voorkomen in een regulier fraudedossier. “Dan blijkt dat iemand geen inkomen heeft.” Ook komen ze voor in zaken waar goederen worden gevorderd omdat deze zouden zijn gefinancierd met crimineel geld.

Een woordvoerder van de Belastingdienst laat weten dat potentiële windhappers op verschillende manieren worden aangepakt. Dat gebeurt via reeds “bestaande fraude-aanpak”, waarvoor in sommige gevallen wordt samengewerkt tussen gemeenten, politie en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst. Concrete resultaten daarvan kan de dienst op dit moment echter nog niet melden.

Om 10:51 uur toegevoegd: reactie van Ludwijn Jaeger op het relatief grote aantal windhappers in studentensteden.

    • Yordi Dam, Christiaan Pelgrim & Harrison van der Vliet