De fiscus is stilletjes uitgehold

Windhappers zijn behalve een kanoclub in Den Haag, een fietsclub in Stadskanaal en een rose-purperen fuchsiavariant ook een categorie burgers die van de wind leven. Althans naar de maatstaven van de fiscus. Dat wekt dus officieel wantrouwen – wel uitgaven, maar waar komen de inkomsten vandaan? Familie, kerk of ‘het buitenland’ kunnen onschuldige verklaringen zijn. Maar ‘windhappen’ kan ook duiden op criminaliteit; zeker als er toegang is tot dure auto’s, boten, ruime woningen, zonder geregistreerd werk, vermogen of een geschiedenis als premie- en belastingbetaler. Laat staan bovengronds maatschappelijk succes dat past bij het materiële aanzien.

Uit een reportage in deze krant blijkt dat de fiscus bescheiden voortgang boekt met het ophelderen van deze verdachte categorie. Van 20.000 is de groep inmiddels geslonken tot 11.000. Uit een groot onderzoek van AbvaKabo FNV van vorig jaar bleek dat belastingambtenaren zélf de windhappers als grootste ergernis, c.q. misstand aanmerkten. Het rapport bevestigde het beeld van een Belastingdienst in crisis. Windhappers zijn een product van een lakse controlecultuur, veroorzaakt door almaar ingewikkelder wetgeving en een schrijnend personeelstekort. Behalve windhappers bestaan er ook ‘spookburgers’, lieden die Nederland stilletjes verlieten maar hier intussen wel jaarlijks 2 procent AOW opbouwen.

Het grootste lek in de fiscale controle zit echter in het dagelijkse werk – het onvermogen om daadwerkelijk te kúnnen controleren. Ambtenaren klaagden over het verplicht voor akkoord moeten ‘wegstempelen’ van aangiftes en bezwaarschriften, wegens tijdgebrek. Inmiddels gaat 95 procent van de particuliere aangiften ‘door’ zonder dat iemand er naar omkijkt. Van de 5 procent die het computersysteem signaleert, wordt ook maar een gedeelte beoordeeld. Zo kunnen burgers in een huurwoning dus ‘hypotheekrente’ aftrekken. Het ongezien automatisch uitbetalen van negatieve aangiften omzetbelasting stuit de dienst ook tegen de borst. Net als het toeslagensysteem dat veelal uitbetaalt zonder controle vooraf. Kinderloze stellen kunnen zo kinderopvangtoeslag ontvangen.

Niet achter vermoedens van fraude aan mogen, vorderingen te snel oninbaar moeten verklaren, het moeten accepteren van herhaalde aanvullingen op aangiften, de zogeheten ‘slokposten’ – het onderzoek liet zien dat het gehoorzamen van belastingwetten een vrijwillige activiteit dreigt te worden van louter de goedwillende burgers. De rest komt ermee weg. Aan staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) de taak de wetgeving te vereenvoudigen, de controle te verbeteren en de dienst weer op de rails te krijgen. Geen geringe klus.