De chaotische evacuatiefoto uit het Sinjar-gebergte

Overlevenden van de vliegtuigcrash, inclusief yezidi-vluchtelingen en militairen, worden per helikopter vervoerd naar een veiliger gebied. Foto Moises Saman / Magnum / Hollandse Hoogte

In deze maandelijkse rubriek beschouwt Martijn Kleppe, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en gespecialiseerd in persfotografie, bepaalde foto-onderwerpen. Vandaag: de chaotische foto van een evacuatie na een helikoptercrash in Irak.

De foto, gemaakt door fotograaf Moises Saman, vertelt heel veel. Kijk van links naar rechts en hoe langer je kijkt, hoe meer er opvalt. Je ziet links de man met zijn hand in het haar, een soldaat (midden) die een andere gewonde man vasthoudt. Het is een enorm indrukwekkende foto, gemaakt tijdens de evacuatie van slachtoffers van een helikoptercrash die vorige week plaatsvond in het Sinjar-gebergte in Noord-Irak.

Bij de crash kwam de piloot om het leven en raakten een journaliste van The New York Times-journaliste Alissa J. Rubin (lees haar verhaal over de crash hier), een Iraaks parlementslid en fotograaf Saman van Magnum gewond. Hij kwam er met drie hechtingen goed van af.

Soortgelijke foto’s

De helikopter crashte in het gebergte nadat het hulpgoederen had afgeleverd aan de groep yezidi’s die daar nog altijd verblijven. De gemeenschap is het gebergte in gevlucht uit angst voor het geweld van de Islamitische Staat (IS). Bij vertrek stortte de Koerdische helikopter vrijwel direct neer.

Saman was in het gebied in opdracht van het Amerikaanse magazine TIME en maakte in Noord-Irak veel foto’s in kleur van de slachtoffers en de hulpverlening. De bovenstaande foto verscheen dezelfde dag nog in TIME Lightbox, de fotografiewebsite van het tijdschrift.

Martijn Kleppe over de foto:

“De foto doet denken aan soortgelijke beelden waarin helikopters en slachtoffers centraal staan. In 1991 won fotograaf David Turnley de World Press Photo of the Year met een foto van een huilende Amerikaanse soldaat die in de helikopter zit bij een omgekomen vriend tijdens de oorlog in Irak. Reuters-fotograaf Adrees Latif maakte in 2010 een foto van mensen die in een helikopter proberen te klimmen om de gevolgen van een overstroming in Pakistan te ontvluchten. Echte nieuwsfoto’s, die in kleur zijn afgedrukt.”

Tijdlozer

De complete fotoserie van Saman uit het Sinjar-gebergte staat deze week in TIME Magazine en is ook online te vinden. “Opmerkelijk genoeg zijn daarin alle foto’s in zwart-wit afgedrukt. Wanneer je die serie bekijkt, valt bovenstaande foto minder op”, aldus Kleppe. “Daardoor hebben de details in de foto, die in kleur zoveel indruk maken, minder impact. De gehele serie krijgt hiermee wel een tijdlozer gevoel en mist het de urgentie van een nieuwsfoto.”

En dat was precies wat Saman wilde. In eerste instantie verstuurde hij de foto als nieuwsfoto, om het ongeluk te illustreren. Toen hij later de complete serie zag, kwam hij tot de conclusie dat het verhaal van vluchtende yezidi’s eerder tijdloos is. Hij besloot dat te benadrukken door de foto’s zwart-wit te maken. Kleppe:

“Daarmee veranderde hij het verhaal van de foto en diens functie. De foto verschoof van nieuwsfoto naar documentairefoto. Een gangbare methode onder fotografen. Het verhaal van de helikoptercrash is ten slotte een ander verhaal dan dat van de vluchtende yezidi’s. De hele fotoserie is bijzonder, maar juist deze foto heeft de potentie om een prijs te winnen bij veel fotografiewedstrijden. Mits de foto in kleur wordt ingediend.”

Martijn Kleppe werkt als onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Vrije Universiteit en is gespecialiseerd in persfotografie. Tips en reacties: beeldverhaal@nrc.nl.

Lees de complete analyse van Kleppe in NRC Handelsblad (€).

    • Nando Kasteleijn