Column

Hypnose en gevoelens; doe zelf even normaal

EMDR-therapie inDoe Even Normaal (NTR).

De nutsfunctie van omroep NTR, door middel van programma’s voor en over minderheden, wordt vaak vervuld op tijdstippen dat er weinig mensen kijken. Mede daardoor is de in zulke programma’s gespecialiseerde presentator Johan Overdevest nog steeds niet heel erg bekend bij het brede publiek.

Deze week vertoont NPO 2 wel degelijk op primetime Doe Even Normaal, een dagelijkse serie over psychiatrische stoornissen: heel zinvol en belangrijk, want we krijgen er allemaal mee te maken in onze omgeving en weten vaak niet goed hoe symptomen te herkennen en adequaat te reageren. Overdevest praat met patiënten en behandelaars, terwijl een superviserend psychiater (Robert Schoevers) heel summier uitlegt wat een borderline persoonlijkheidsstoornis of een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) eigenlijk inhoudt.

Met de toon van Overdevest heb ik altijd een beetje moeite. Hoewel hij voorzover bekend nooit voor het Jeugdjournaal werkte, voel ik me doorgaans als kind aangesproken. In de interacties gedraagt de interviewer zich ook nogal onnozel, vermoedelijk om zo misverstanden boven water te krijgen. Jeetje, je snijdt dus met een mes in je arm. Maar kijk eens in de spiegel, zo’n mooie jonge meid, er is toch niets mis met je? O, dat vind je ook al moeilijk....

De menselijke kant krijgt veel meer aandacht dan de uitleg over de oorzaken en behandelingen. En als dat wel gebeurt, zoals bij de EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) therapie voor PTSS-patiënten, dan deel je als kijker de verbazing van Overdevest, maar mis je een kritische vraagstelling. De Groningse psycholoog Iekelien Koopmans zwaait een soort van toverstafje voor zijn neus om zijn ogen snel van rechts naar links te laten bewegen. De mechanische stem van de behandelaar („elke film heeft beelden die je kunt stopzetten, op een schaal van een tot tien, hoe erg is dit beeld?”) verhoogt de suggestie van een hypnotisch circusnummer.

Er lijken wel degelijk aanwijzingen te zijn dat EMDR effectief is, en nog vrij snel en goedkoop ook. Maar hoe en waarom, dat wordt ons niet goed uitgelegd, want het is natuurlijk niet de bedoeling dat zo’n voorlichtingsprogramma zich op het terrein van de wetenschap beweegt. Toch had dat wel gemoeten, omdat juist een wetenschappelijke benadering de psychiatrie kan redden uit de klauwen van charlatans, heksenjagers en wichelroedelopers. Verbazing en empathie zijn er al genoeg in goed bedoelde commerciële hulptelevisie.

Het effect is averechts, als die categorieën toch weer door elkaar zouden gaan lopen, louter uit angst dat meer feitelijkheid de kijker boven de pet zou gaan. De kijker is altijd minder dom dan de gemiddelde televisiemaker denkt: doe zelf even normaal.