Sancties Rusland tonen risico fragmentatie wereldeconomie

Onrust en onzekerheid heersen in de economische sectoren die in Nederland lijden onder de economische sancties die Rusland en de Europese Unie over en weer treffen. De angst voor schade is groot, en de schattingen van mogelijke verliezen, van tuinbouwers tot verladers, variëren sterk. Het is lastig om in deze onoverzichtelijke kluwen van cijfers en causaliteiten tot beleid te komen dat de getroffenen recht doet. Zeker omdat de economische sancties tegen Rusland weliswaar een politieke beslissing zijn die ondernemers treft, maar de definitie daarvan niet te sterk mag worden opgerekt. Er is wel meer politieke besluitvorming die het bedrijfsleven incasseert als risico van het vak. Er zijn meer grensoverschrijdende spanningen en internationale hordes die geen automatisch recht op compensatie geven. Denk aan de varkenshouders die al ruim een half jaar geen vlees naar Rusland mogen exporteren om redenen die in die sector als zeer betwistbaar worden gezien.

De grens tussen ondernemersrisico en politiek risico is vaag. Vaststaat dat elke steunregeling, indien echt nodig, Europees moet zijn. Het gevaar van een race naar de top, waar steun in verschillende EU-landen een competitief element krijgt, is anders te groot.

Belangrijker is dat de sancties tegen Rusland, en de tegenmaatregelen, een klein onderdeel zijn van een veel grotere trend. Overleg om de wereldhandel nog vrijer te maken, verloopt stroef – eerder dreigt op dit moment een terugtrekkende beweging. Mondialisering, de drijvende kracht achter de welvaartsgroei van de afgelopen decennia, staat na zes jaar economische tegenvallers in het Westen onder druk. Zie de uiterst moeizame onderhandelingen over een nieuwe trans-Atlantische vrijhandelszone tussen de VS en de EU. De nieuwe grootmachten in de wereldeconomie gedragen zich intussen vooral assertief en voelen niet, of nog niet, de verantwoordelijkheid voor het systeem als geheel. De territoriale conflicten die China aangaat, zijn een teken aan de wand.

Om grote woorden te gebruiken: het gaat hier om de overgang van een unipolair systeem, waarin de Verenigde Staten de dienst uitmaakten en de spelregels bepaalden, naar een multipolair systeem met verscheidende rivaliserende grootmachten. In plaats van integratie dreigt nu fragmentatie.

Er is beweerd dat de wereldeconomie pas begin jaren negentig van de vorige eeuw weer zo vrij was als aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. In het komende machtsvacuüm is het van het grootste belang die vrijheid te waarborgen. Anders vallen de verliezen van de Nederlandse tuinders, hoe nijpend die nu ook lijken, zeer ver achter de komma van de totale welvaartsschade.