Nederlandse universiteiten: ze blijven scoren op de ranglijsten

Foto ANP

Universiteiten zijn gek op lijstjes. Vooral als ze er zelf hoog op scoren. Zoals de Universiteit Utrecht (UU) die dit jaar wederom de hoogst genoteerde Nederlandse universiteit is op de prestigieuze Shanghai Index. In de wereldwijde ranglijst die de Jiao Tong Universiteit van Shanghai sinds 2003 opstelt, staat de UU steevast bovenaan - voor Nederland, dan.

Nederlandse universiteiten doen het sowieso goed op internationale lijstjes

Niet zo goed als Amerikaanse instellingen, maar toch. Ook op de veel aangehaalde Times Higher Education-ranking en de QS World University Ranking staat Nederland in de top 5.

Ze houden er wel verschillende meetmethoden op na

Zo kijkt de Times ook naar het onderwijs, terwijl voor de Chinese ranglijst alleen de wetenschappelijke prestaties van universiteiten tellen. Veel citaties dus. En publicaties. Vooral als die in de belangrijke wetenschappelijke tijdschriften Nature en Science zijn verschenen. Universiteiten met grote medische en natuurwetenschappelijke faculteiten doen het daardoor beter.

Waar ze al helemaal goed mee scoren, is het aantal Nobelprijswinnaars dat aan hun instelling is of was verbonden. Zoals Gerard ’t Hooft, hoogleraar Theoretische Natuurkunde aan de UU én samen met Martinus Veltman winnaar van de Nobelprijs voor Natuurkunde in 1999 - de laatste van Nederlandse bodem.

Nu valt op elke meetmethode wel wat aan te merken. Ook op de Shanghai-ranking. Die gooit een aantal dingen door elkaar, zegt Ton van Raan, emeritus hoogleraar Bibliometrie aan de Universiteit van Leiden en bedenker van de CWTS Leiden Ranking:

“Nobelprijzen zijn een prachtige indicatie voor de reputatie van universiteiten, maar de winnaars zijn vaak al behoorlijk oud. Dat hoeft nog niet iets te zeggen over de huidige kwaliteit. Hetzelfde geldt voor veel geciteerde wetenschappers, die zijn lang niet allemaal meer actief. Het aantal publicaties is weer sterk afhankelijk van de omvang van universiteiten.”

Toch is een hoge notering van belang voor universiteiten

“Hoe hoger je staat, hoe groter de kans dat je veel internationale studenten trekt”, zegt Van Raan. “Ouders van kinderen die aan een buitenlandse universiteit willen studeren of promoveren, houden dit soort ranglijsten nauwlettend in de gaten.” Met name in China. Harde cijfers ontbreken, zegt UU-woordvoerder Wietske de Lange, maar:

“We merken uit de verhalen van internationale studenten die hier komen, zeker diegenen uit Azië, dat ze naar de Shanghai Index hebben gekeken.”

Percentage internationale studenten t.o.v. alle studenten, per universiteit (2012) - Klik of raak een bol aan voor meer informatie

Een hoge notering trekt ook wetenschappelijk talent, zegt Van Raan. “Het is een variant op het Mattheüs-effect: de rijken worden steeds rijker en de armen steeds armer. Universiteiten met een sterke onderzoekstraditie en een goede reputatie werken als een magneet voor jonge wetenschappers.” Ook gevestigde namen gaan volgens hem liever in Leiden of Utrecht doceren dan in Reykjavik.

“En dat versterkt dan weer je reputatie.”

Dan zijn er nog de subsidies

Empirisch bewijs is er niet, zegt de emiritus hoogleraar. “Maar er wordt gezegd dat een hoge notering een gunstig effect heeft op het verkrijgen van subsidies.” Niet zozeer bij de beoordeling van voorstellen. Maar: “Het geeft wel vertrouwen in de capaciteit van een wetenschappelijke instelling.” Dat beaamt De Lange van de UU:

“Zo’n internationale ranking zegt iets over de onderzoekskwaliteit van de mensen die aan onze universiteit zijn verbonden. En het belang dat hier wordt gehecht aan innovatie.”

Dat betaalt zich uiteindelijk uit.

    • Yordi Dam & Eva Oude Elferink