Ferguson toont diepe bestuurlijke crisis in VS

Verschillende overheden lopen elkaar in de weg.

Een state trooper en demonstranten in Ferguson. Foto’s AFP

De rellen in het stadje Ferguson, die hun tiende nacht zijn ingegaan, zijn allang geen lokaal, of regionaal probleem meer. Ze zijn het probleem van Barack Obama. De Amerikaanse president heeft zijn vakantie op Martha’s Vineyard moeten onderbreken om in Washington orde op zaken te stellen.

Gisteren gaf Obama een persconferentie – zonder stropdas, om de tegenzin te onderstrepen waarmee hij in Washington was. Obama stuurt morgen minister Eric Holder van Justitie naar Ferguson. Hij moet er persoonlijk op toe gaan zien dat er „een onderscheid blijft tussen ons leger en onze binnenlandse politie”.

In Ferguson gaan Afro-Amerikaanse demonstranten de straat op uit protest tegen de dood van de 18-jarige Michael Brown, en het excessieve politiegeweld. Ook afgelopen nacht waren er weer rellen. Demonstranten schoten met scherp op de politie, die volgens de autoriteiten niet terugschoot. De Nationale Garde die voor het eerst werd ingezet, bleef op afstand. Er werden meer dan dertig arrestaties verricht.

De demonstraties, rellen en plunderingen tonen niet alleen een conflict aan tussen de zwarte bevolking van Ferguson en de politie. Ze duiden ook op een diepe bestuurlijke crisis in de Verenigde Staten, waarbij lokale, regionale en landelijke autoriteiten elkaar in de weg lopen, tegenspreken of ronduit saboteren.

Derde autopsie

Obama heeft geen vertrouwen meer in de bestuurders en politie in Missouri. Om die reden heeft hij Eric Holder gelast een derde autopsie op het lichaam van Michael Brown te verrichten, deze keer onder verantwoordelijkheid van Justitie. De eerste autopsie werd verricht op last van de politie in het district St. Louis, waar Ferguson ligt. De tweede werd op verzoek van de familie gedaan door de gerenommeerde autopsie-arts Michael Baden. Uit dat onderzoek bleek dat Brown door zes kogels is geraakt, waarvan twee in zijn hoofd.

De eerste dagen was de crisis in Ferguson een kwestie van het lokale bestuur. Dagen vol geweld, willekeurige arrestaties en oplopende spanningen volgden. Burgemeester James Knowles, een blanke Republikein, was onzichtbaar. De politiechef van het district St. Louis regeerde op eigen gezag in Ferguson, maar de harde aanpak van zijn kleine departement verergerde de crisis alleen maar. Gouverneur Jay Nixon zette hem aan de kant en maakte de (zwarte) commandant van de state troopers, Ron Johnson, verantwoordelijk. State troopers houden zich normaal vooral bezig met verkeerscontroles. Johnson probeerde te deëscaleren, maar ook hem groeiden de gebeurtenissen boven het hoofd. Johnson gaf zondagavond opdracht tot hard ingrijpen, en hield persoonlijk twee journalisten aan.

Zonder dat Obama of de verantwoordelijke minister Chuck Hagel werden geïnformeerd, schakelde gouverneur Nixon daarom gisteren de Nationale Garde in om de orde te herstellen. Eerder had Nixon de noodtoestand uitgeroepen in Ferguson, en een avondklok op middernacht ingesteld. Die avondklok is vannacht overigens weer opgeheven.

Federaal ingrijpen

Drie keer is het gezag over de politie gewijzigd, en Obama’s geduld is op. Missouri zit alleen niet te wachten op federale bemoeienis, zei de Republikeinse senator uit de staat, Eric Blunt, gisteren. Minister Eric Holder, ook een Afro-Amerikaan, mag volgens Blunt het onderzoek naar Browns dood niet uit handen van de staat halen.

Het gevoelige Amerikaanse thema van federaal ingrijpen in zaken die de staten aangaan, wordt zichtbaar in de zaak-Brown. Ook de misverstanden tussen Missouri en Washington over de inzet van de Nationale Garde komen hieruit voort. De Nationale Garde valt onder het ministerie van Defensie, maar een gouverneur mag de reservisten van de Garde ook inzetten. Die regel komt voort uit de tijd dat staten nog eigen milities konden hebben. Dat is met de oprichting van de Nationale Garde, in 1903, geleidelijk afgeschaft.

Obama heeft een ander belang: hij wil snel handelen. De beelden uit Ferguson, de zwarte demonstranten en het geweld van blanke agenten, gaan de wereld over. Steeds meer Amerikaanse commentatoren maken vergelijkingen met de jaren van segregatie, toen de politie hard ingreep tegen de burgerrechtenbeweging. Die beelden plaatsen Obama’s presidentschap, dat in 2009 begon met een boodschap van verzoening tussen bevolkingsgroepen, in een veel somberder licht. Hij wil niet dat incompetente bestuurders in Missouri zijn erfenis op het spel zetten.

    • Guus Valk