Duitse bereidheid tot actie groeit

Politici nemen afstand van de basisregel: geen wapenleveranties naar conflictgebieden.

Duits vrachtvliegtuig met hulpgoederen Foto Reuters

Duitse politici en media spreken van een omwenteling in de buitenlandpolitiek. Eind vorige week begon Duitsland, na een paar dagen verwarrende boodschappen uit het kabinet, met het sturen van militaire hulpgoederen naar de benarde Koerden in Noord-Irak. ‘Niet-dodelijk materieel’ benadrukte een gestresste minister Ursula von der Leyen (CDU). De pacifistische basisregel van het Duitse exportbeleid, dat Duitsland geen wapens levert aan crisisgebieden, werd net niet opzij geschoven.

Minister Frank-Walter Steinmeier (Buitenlandse Zaken, SPD) reisde afgelopen weekeinde naar de Koerden en hield zich zoveel mogelijk op de vlakte. De woorden „wapenleverantie” of „genocide” kwamen niet over zijn lippen. Net als zijn Nederlandse ambtgenoot Frans Timmermans (PvdA), die pas na lang aandringen niet verder kwam dan ‘vermoedelijk genocide’, weet de Duitse topdiplomaat dat zulke termen makkelijk volkenrechtelijke gevolgen kunnen hebben.

De Duitse minister bewaart bovendien slechte herinneringen aan de Amerikaanse inval in Irak, elf jaar geleden. Steinmeier was toen ook minister van Buitenlandse Zaken en mordicus tegen het Amerikaanse optreden. Hij weigerde ook naar Irak te reizen zolang de Amerikaanse president George W. Bush in het zadel zat. De toestand waarin Irak zich bevindt is volgens een deel van het Duitse kabinet het gevolg van het optreden van de VS. Dat land is nu als eerste verantwoordelijk, zei Von der Leyen.

Terwijl Steinmeier sprak met de Koerdische president Massoud Barzani, landden vliegtuigen van de Duitse luchtmacht met dekens, medicamenten en levensmiddelen. Barzani zei in iedere microfoon die hem onder de neus werd gehouden dat hij eigenlijk behoefte heeft aan granaatwerpers die de gepantserde Humvees van de terreurbeweging IS kunnen stoppen. Met humanitaire hulp hou je geen leger tegen.

De ochtendcolumnist van de Zeit-online, Theo Sommer, staat vandaag tamelijk alleen met zijn opvatting dat in Irak „staatskunst nodig is en niet krijgskunde”. Bij iedere nieuwsuitzending waarop door het IS-legioen onthoofde slachtoffers getoond worden, zwenkt het kompas van de Duitse samenleving meer in de richting van wapenleveranties.

Minister Sigmar Gabriel, partijleider van de sociaal-democratische SPD en vicebondskanselier, gaat over exportvergunningen voor wapens. Vorige week begon hij, na een gesprek met Duitse yezidi’s, te praten over Duits ingrijpen. Op dat moment was het standpunt van de woordvoerder van bondskanselier Angela Merkel (CDU) nog klassiek: geen Duitse wapens naar conflictgebieden. Von der Leyen kwam vervolgens met de mededeling dat het kabinet inmiddels „geestelijke ruimte” had gemaakt voor de gedachte dat Duitsland wel degelijk bijspringt als er bijvoorbeeld sprake is van genocide en geen enkel ander land te hulp komt. In dit geval was dat niet aan de orde want de VS namen hun verantwoordelijkheid, aldus Von der Leyen.

Van de opgewonden stemming begin dit jaar toen Duitse politici in het voetspoor van bondspresident Joachim Gauck opriepen tot een actievere houding in de buitenlandse politiek, is op dit moment weinig over. Uit alle uitlatingen van politici blijkt dat ze zich bewust zijn van mogelijke gevolgen.

Gabriel staat inmiddels open voor wapenleveranties, zo heeft hij zondag tegen Spiegel online gezegd. En ook bij de christendemocratische CDU en CSU gaan inmiddels stemmen op om christenen in Irak en yezidi’s te steunen met wapens.

CDU-onderfractievoorzitter in de Bondsdag, Julia Klockner, zei tegen Spiegel: „Wie wapenleveranties principieel uitsluit, krijgt weliswaar applaus op Kirchentag (Lutherse feestdag, red.) maar als politicus kan je nu eenmaal niet alleen maar uit zijn op applaus en een ongestoorde nachtrust. Verantwoordelijkheid dragen betekent ook afwegingen maken om het ergste te verhinderen.” De minister van Landbouw, Christian Schmidt (CSU), meent dat de vraag van de Duitse verantwoordelijkheid in de wereldpolitiek niet langer een abstractie is. „Achteroverleunen en achteraf de doden tellen, dat is geen optie”.

    • Frank Vermeulen