Voor Baltische staten is ‘Oekraïne’ het schrikbeeld

Wat de Baltische staten betreft kan de houding tegen Moskou niet hard genoeg zijn. Zij vrezen Russische inmenging.

Russischtalige minderheid is het grootst in Letland

In een van zijn woeste uitspraken zei de Russische extreem-nationalistische parlementariër Vladimir Zjirinovski begin deze maand tegen de Russische tv-zender Rossija 24 dat het besluit om een derde wereldoorlog te beginnen, eigenlijk al is genomen. „De Baltische staten en Polen zijn verdoemd”, zei hij. „Ze zullen worden weggevaagd. Er zal niets van over blijven.”

Het leidde tot woedende reacties in Estland, Letland en Litouwen – en in Polen natuurlijk. Zjirinovski is Poetin niet, maar meer nog dan het veel grotere Polen voelen de drie kleine Baltische landen de dreiging van Moskou. Alle drie grenzen ze aan Rusland: Estland en Letland direct, Litouwen aan het stukje ex-Pruisisch Rusland rond de enclave Kaliningrad (voorheen Königsberg).

De stem van de drie landen, met samen nog geen zeven miljoen inwoners, komt in West-Europa meestal niet zo goed door. Zij reageren ongemeen fel en anti-Russisch in de Oekraïnecrisis. Litouwen, dat tijdelijk lid is van de Veiligheidsraad, loopt voorop.

Litouwen heeft van oudsher de kleinste Russisch-talige bevolking binnen de grenzen: circa acht procent. In Estland en Letland zijn die percentages veel hoger: ongeveer 30 respectievelijk 34 procent. In Litouwen worden de politieke verhoudingen daarom minder door Russische belangengroepen gedomineerd. Omgekeerd worden de Russisch-sprekenden er ook minder ‘gediscrimineerd’ dan in Estland en Letland, waar de polarisatie veel scherper is.

Het land heeft percentueel het meest te lijden onder de Russische sancties op landbouwproducten. Het Nederlandse Centraal Bureau voor de Statistiek berekende vorige week dat 3,5 procent van de export van Litouwen (met veel zuivel en vlees) hierdoor wordt getroffen, tegen 0,1 procent van de Nederlandse export. Maar wat de regering in Vilnius betreft kan de houding ten opzichte van Rusland niet hard genoeg zijn.

De president van Litouwen heeft het Franse besluit om in ieder geval één Mistral helikoptervliegdekschip toch te leveren aan Rusland, vergeleken met de appeasement-politiek eind jaren dertig tegenover nazi-Duitsland. En de minister van Buitenlandse Zaken pleitte in het debat over sancties hartstochtelijk voor een verbod op de export van technologie die voor militaire doeleinden gebruikt kan worden. „Laten we niet ontkennen dat Rusland op een dag de militaire apparatuur van de EU kan gebruiken tegen de Europese gemeenschap zelf.”

De drie Baltische landen zijn de enige voormalige Sovjetrepublieken die succesvol zijn geïntegreerd in het Westen. Ze zijn alle drie lid van de NAVO. In januari 2015 wordt Litouwen als laatste van de drie lid van de eurozone. „Op geopolitiek niveau zal de euro ons meer veiligheid brengen’’, zei de president van Litouwen, Dalia Grybauskaite vorige maand.

Euro en NAVO zijn garanties voor ons, zei de minister van Buitenlandse Zaken van Letland, Edgars Rinkevics, een paar weken geleden tegen Baltic News Network. „Als we geen lid waren geworden van deze twee organisaties, dan zou de huidige situatie moeilijk en veel negatiever zijn geweest. We zien wat er gebeurt met Oekraïne. We hebben gezien wat in 2008 met Georgië is gebeurd, we zien wat er nu in Moldavië gebeurt. Deze landen zijn nu in een veel gecompliceerdere situatie dan hun NAVO- en EU-tegenhangers. ‘’

Er zijn veel verschillen tussen de drie Baltische landen. In het overwegend seculiere Estland en Letland vormen de Lutheranen het grootste kerkgenootschap. Litouwen heeft een rooms-katholieke achtergrond. Estland onderscheidt zich doordat vrijwel alles en iedereen online is. Maar wat hen bindt is de grote bezorgdheid over wat er in Oekraïne gebeurt. De herinnering aan bijna vijftig jaar Sovjet-Unie is nog levendig. De grote meerderheid wil daar niet naar terug.

„Ik heb het gevoel alsof alles wat in de twintig jaar sinds de val van de Sovjet-Unie is opgebouwd – een zekere evenwicht tussen het Westen en Rusland op politiek en economisch gebied – in de afgelopen paar maanden volledig vernield is”, zei Rinkevics van Letland. „We staan aan het begin van gebeurtenissen en processen die we op dit moment niet goed kunnen analyseren en voorspellen.”

    • Marc Leijendekker