Video: het begin en het einde van het sigaarvormige luchtschip, de zeppelin

Het waren de cruiseschepen van de luchtvaart. Zeppelins. Maar na een aantal rampen raakten de innovatieve en indrukwekkende luchtschepen uit de gratie. Het fatale ongeluk met de Hindenburg in 1937 betekende de ondergang.

De luchtschepen zijn vernoemd naar uitvinder graaf Ferdinand von Zeppelin. In de zomer van 1900 liet hij zijn eerste bestuurbare luchtschip opstijgen. Door een technisch mankement moest de zeppelin al snel een noodlanding maken. Ook daarna volgen veel zeppelins met ontwerpfouten, maar het Duitse bedrijf Luftschiffbau Zeppelin blijft ze doorontwikkelen.

De Graf Zeppelin, met dertig reizigers aan boord, vliegt over Buenos Aires op 30 juni 1934. De zeppelin vertrok op 23 juni uit Duitsland. Foto AP / Juan Disandro

In de Eerste Wereldoorlog werden veel zeppelins gebruikt voor militaire doeleinden. Na de oorlog komt de Duitse luchtschipbouw grotendeels stil te liggen, schrijft Tijn Kramer in 1999 in een profiel over de zeppelin in NRC Handelsblad. Als gevolg van het Verdrag van Versailles is het de Duitsers niet langer toegestaan luchtschepen te bouwen.

Eind jaren twintig zijn de hoogtijdagen van het luchtschip, aldus Kramer.

“Het paradepaardje van Zeppelin wordt de LZ-127, de Graf Zeppelin. Het is net als veel andere luchtschepen in die tijd een vliegend paleis: veel personeel, eetzalen, luxe slaapvertrekken en leeskamers. Het luxe luchtschip wordt in 1928 gebouwd met financiële steun van de Amerikaanse krantenmagnaat William Randolph Hearst in ruil voor het publicitaire alleenrecht als de Graf Zeppelin als eerste rond de wereld zal vliegen.

Het einde van de luchtschepen komt in zicht als opnieuw enkele rampen zich voordoen. Als eerste stoppen de Britten met de bouw van luchtschepen. Hun luxe R101 uit 1929 vergaat al in 1930 in slecht weer op reis naar India in Frankrijk. Het enige andere schip, de R100, wordt uit dienst genomen. De Amerikanen bouwen dan in 1933 en 1935 nog de Akron en de Macon die allebei na twee jaar dienst verongelukken.

De macht van de Nazi’s in Duitsland strekt zich ook uit over Zeppelin. Hoewel tegenstribbelend, accepteert directeur Eckehard financiële steun. In ‘ruil’ worden de luchtschepen ingezet voor propagandadoeleinden. Zeppelins dragen swastika’s op het omhulsel en verspreiden pamfletten onder de bevolking.

Na de ramp met de in 1936 gebouwde Hindenburg is het snel afgelopen. Het vertrouwen in de luchtschepen is afgenomen en geld om dit te herstellen is er niet. Vliegtuigen zijn al gauw meer geschikt voor luchtvaart en met de ontmanteling van het laatste rigide luchtschip, Graf Zeppelin II, geven ook de Nazi’s aan geen heil meer te zien in het luchtschip als militair middel.”

Op 6 mei 1937 stortte de Hindenburg neer in Lakehurst, New Jersey. Foto ANP

Eind jaren tachtig werd de zeppelin weer nieuw leven ingeblazen door graaf Wolfgang von Zeppelin, een verre achterneef van Ferdinand von Zeppelin. Wolfgang is eigenaar van Deutsche Zeppelin Reederei. En jawel, tot op de dag van vandaag kun je een zeppelintochtje maken, in Duitsland.

Onderstaande video is onderdeel van de educatieve serie ‘What if?’, die kinderen uitleg geeft over mislukte innovaties.

Bekijk ook vooral deze fascinerende fotoserie op The Atlantic over het gebruik van zeppelins door de jaren heen.

    • Marije Willems