Het is weer Shark Week op Discovery. Hoe echt zijn die haaien eigenlijk?

Vanavond begint Shark Week op Discovery Channel. Met shows, documentaires en nachtelijke praatprogramma’s. Maar sommige zijn slecht voor het haaienimago, zeggen liefhebbers en experts.

De aankondigingsposter van Shark Week. Foto Discovery Networks Benelux

Vandaag begint Shark Week. Voor de 27e keer is het haaienweek op Discovery Channel. Met shows, documentaires en nachtelijke praatprogramma’s.

Maar enkele ervan zijn controversieel. Een voorbeeld is de Shark of Darkness: Wrath of Submarine (vanavond om 21.00 uur te zien). Een docu over een toeristenbootje dat kapseisde bij (opnieuw) Zuid-Afrika, waarna de opvarenden werden opgegeten door een tien meter lange haai – althans, daar lijkt het op.

Verzonnen, zeggen critici. En slecht voor het imago van de haai.

https://www.youtube.com/watch?v=7o70X8bRlsc

Leuk, die haaienprogramma’s

We houden van haaien-tv. In 1975 kwam Steven Spielberg met Jaws; een megahit die wereldwijd 470 miljoen dollar (350 miljoen euro) opbracht. En daar begon de jarenlange fascinatie. Vorige maand ging Sharknado 2, een sequel over een haaientornado in New York, in première. Hoewel de film wisselende recensies kreeg werd de titel trending op Twitter. Shark Week scoort elk jaar beter; in Amerika keken vorig jaar bijna 30 miljoen mensen.

Maar zijn ze wel zo gevaarlijk?

Per jaar maken haaien ongeveer tien dodelijke slachtoffers, schatten deskundigen. Een relatief onschuldige score vergeleken met andere dieren:

  • hondachtigen (zo’n 25.000 doden per jaar)
  • slangen (50.000)
  • malariamuggen (700.000)

Tegelijkertijd wordt, volgens het Wereld Natuur Fonds (WNF), een derde van de haaien bedreigd door vangst voor haaienvinnensoep en vervuiling in zee. Hoeveel er precies zijn is niet bekend, maar het aantal dat jaarlijks wordt gedood voor consumptie, ligt rond de 100 miljoen.

Dylan de Gruijl van het WNF:

“Sinds Jaws lijkt het of de haai een gevaarlijke moordmachine geworden is. Dat komt ook door zijn uiterlijk: het is geen ijsbeer die er lekker knuffelbaar uitziet. We zouden hem juist moeten koesteren.”

Vorig jaar was er kritiek na de aftrap

Uitzendingen van Shark Week leidden vorig jaar tot flink protest. De reden? Megalodon: The Monster Shark Lives. De show vertelde het verhaal van een killerhaai uit Zuid-Afrika. Hij was gezien door vissers, hij dook op in nazi-archieven en hij was studieobject van deskundigen.

En hij was al eeuwen dood – maar dat vergat Discovery erbij te vertellen.

Wel zagen kijkers aan het eind een disclaimer, die vermeldde dat de documentaire deels gedramatiseerd was, maar met een voorbehoud:

“[but] sightings (…) continue to this day. Megalodon was a real shark.

In Amerika keken bijna 5 miljoen mensen naar de show. Volgens een peiling van Discovery, de avond na uitzending, geloofde acht op de tien kijkers dat het monster echt bestond. Al snel volgde kritiek, vooral op Facebook en Twitter.

Wat een bedrog, riepen journalisten en deskundigen.
Wat een teleurstelling, riepen kijkers.
En wat een interessant debat, zei Shark Week tegen Fox News. Producent Michael Sørensen:

“Zo’n 95 procent van de zee is nog niet onderzocht. Dus wie weet?”

#1 Nonfiction Media Company

Is dat niet vreemd voor een zender die zich The World’s #1 Nonfiction Media Company noemt? Dat vonden haaienorganisaties over de hele wereld wel. Zulke films beschadigen het imago van de haai, zeiden ze. De Atlantic White Shark Conservancy, een haaienclub uit de VS, startte uit protest een twitteractie:

Twitter avatar A_WhiteShark Atlantic White Shark Lets get this trending #sharkweekfail. Here’s to hoping this week isn’t all like this. #ReplaceFearWithFacts

In Nederland werd de show niet uitgezonden. De docu stond wel online. Mabelie Bruijns van Discovery Networks Benelux:

“We hebben rekening gehouden met de kijkers. Het blijft natuurlijk televisie maken en Megalodon is de ultieme Shark Week-fantasie. We zoeken de grenzen op, ook om te prikkelen. Bijna al het andere dat we uitzenden is non-fictie.”

Dit jaar: opnieuw kritiek

Vorige week, toen het in Amerika Shark Week was, barstte de kritiek weer los:

Twitter avatar sharkdefenders Shark Defenders Please tweet #FakeSharkWeekFacts to protest @Discovery‘s lack of scientific integrity during #SharkWeek.
Twitter avatar WhySharksMatter David Shiffman I guess this is the #SharkWeek motto this year. http://t.co/jzilt2PGSA

In Nederland kun je vanavond kijken naar Shark of Darkness: Wrath of Submarine. De documentaire bestaat vooral uit computerbeelden en nepexperts, schrijft nieuwssite Vox.com.

Discovery Networks Benelux kon niet zeggen of dat ook daadwerkelijk het geval was. De zender benadrukt wel dat Discovery ook wetenschappelijk onderzoek naar haaien stimuleert, en dat zulke docu’s slechts een heel klein deel van de programmering beslaan.

megalodon: the story continues

In Amerika is, ondanks de kritiek, een vervolg op Megalodon verschenen. Titel: Megalodon: The New Evidence. #ExtraSharky.

    • Sterre van der Hee