Assange wil weg uit de ambassade. Maar er zit nog geen schot in de zaak

Wikileaks-oprichter Julian Assange tijdens de persconferentie vandaag. AFP / John Stillwell

Hij zei vorig jaar dat hij nog wel vijf jaar in de Ecuadoraanse ambassade kon blijven. Dat bleek te optimistisch. Na twee jaar gevangenschap op een paar vierkante meter gaat het slecht met Julian Assange. Hij wil weg. Deze vijf landen spelen een grote rol in de patstelling rond Assange.

Tijdens een persconferentie op de ambassade zei Assange vanmorgen dat het slecht gaat met zijn gezondheid, en dat hij de ambassade in Londen “soon” wil verlaten. Alleen dat laatste was nieuws. Onze correspondent Titia Ketelaar zegt over de persconferentie:

“Als je heel cynisch bent, was dit een goede pr-stunt om zijn daad weer onder de aandacht te brengen. De wereld is hem vergeten. We hebben andere verhalen waar we mee bezig zijn. Wikileaks is ingehaald door Glenn Greenwald en Edward Snowden.”

Er zit nog altijd geen schot in de zaak

Vóórdat Assange vast kwam te zitten in Londen reisde hij van land tot land, ervan overtuigd dat hij alleen op die manier, beschermd door klokkenluiderswetten, in veiligheid zijn werk kon doen. Hij verbleef in Tanzania, IJsland en Kenia. Een asielaanvraag in Zwitserland werd afgewezen. Die landen zijn nu allemaal van ‘het probleem Assange’ af. De volgende landen echter nog niet, mocht hij besluiten een stap buiten de ambassade te zetten.

Verenigde Staten
Vice-president Joe Biden had er geen rechtszaak voor nodig: hij noemde Assange in 2010 een “hi-tech terrorist”. In de VS heeft Assange zich weinig populair gemaakt. Door het lekken van staatsinformatie wordt hij gezien als vijand die de staatsveiligheid in gevaar bracht. De VS willen Assange ondervragen voor zijn rol bij het openbaren van de documenten, zoals de omstreden video collateral murder, waarop te zien is hoe de Amerikanen schijnbaar nonchalant burgers in Bagdad bombarderen - plus twee journalisten van Reuters.

Assange is er stellig van overtuigd dat Zweden hem zal uitleveren aan de VS, waar hij zal worden vervolgd voor het lekken van staatsgeheimen. En dan wacht hem een weinig rooskleurige toekomst, denkt hij, verwijzend naar Chelsea (voorheen Bradley) Manning, die de stukken aan Wikileaks lekte. In relatieve stilte werd die veroordeeld tot 35 jaar cel, na drie jaar vast te hebben gezeten zonder proces, in omstandigheden die door mensenrechtenactivisten mensonterend en wreed werden genoemd.

De vrees van Assange is niet helemaal ongegrond: de regering-Obama treedt hard op tegen klokkenluiders. Sinds die aan de macht is, werd een recordaantal mensen vervolgd voor het lekken van informatie. Maar, zegt onze correspondent Titia Verkade vanuit Londen:

“De VS hebben nooit gezegd dat ze om uitlevering van Assange zullen vragen. Het enige waar Assange naar kan wijzen, is het proces tegen Chelsea Manning.”

Zweden
De wereld keek naar het nieuwe internetfenomeen Wikileaks, en daarna vooral naar die mysterieuze, zilverharige, slanke oprichter, die een sterk voorvechter was van vrije informatie en anarchie. Maar toen kwamen de verkrachtingszaken. En ging het nieuws vooral dáárover. Assange zou hebben geprobeerd seks te hebben zonder condoom. Toen hij en de vrouw later seks hadden met wederzijdse instemming, zou hij het condoom hebben gescheurd. Met een andere vrouw zou hij zonder condoom seks hebben gehad terwijl zij sliep. In Zweden kan seks zonder condoom worden gezien als verkrachting, waarop een gevangenisstraf staat van maximaal vier jaar.

Zweden heeft een verzoek ingediend om Assange over de kwestie te mogen ondervragen. Er is dus nog geen aanklacht tegen hem. Volgens Assange zijn de zaken echter een grote luchtbel, bedoeld om hem naar Amerika te krijgen, om hem te vervolgen voor zijn Wikileaks-daden. Zweden is de afgelopen jaren niet van standpunt veranderd. Een gerechtshof bepaalde onlangs dat het arrestatiebevel tegen Assange niet wordt ingetrokken.

Verenigd Koninkrijk
“Ik gedij niet in Londen”, zei Julian Assange in 2010. Door toeval zit hij er nu echter nog steeds. Althans, het lijkt op toeval. Voordat hij vast kwam te zitten in het Verenigd Koninkrijk, in 2010, reisde hij van land naar land. Zijn visum in Zweden was afgekeurd, in Zwitserland wilde hij asiel aanvragen. Toen Zweden met een arrestatiebevel kwam, was Assange in Londen voor een werkbezoek. Door het bevel kon hij het land niet meer uit.

Had hij toentertijd de toekomst gekend, dan had hij vast een ander land uitgekozen om zich te vestigen. Het Verenigd Koninkrijk is als EU-lid verplicht te voldoen aan Europese opsporingsbevelen. De Britse rechter hoefde alleen maar te toetsen of Assange daadwerkelijk Assange is en of het strafbare feit ook in het Verenigd Koninkrijk strafbaar is. Dat deed de rechter dan ook, meerdere keren. Ook in hoger beroep bleef het besluit vaststaan: Assange moest terug naar Zweden.

Meer dan 500 dagen zat Assange in huisarrest, waarbij zich elke dag bij de politie moest melden. Daarna vluchtte hij naar de Ecuadoraanse ambassade.

Assange zegt zelf dat hij daar binnenkort, na twee jaar gevangenschap (hij omschreef het zelf als ‘een soort ruimteschip’), weggaat. Veranderen de Britten dan van standpunt? Onze correspondent Titia Ketelaar:

“Het Verenigd Koninkrijk staat ongewijzigd ten aanzien van Assange. De Britten hebben te voldoen aan een uitleveringsverzoek.”

Assange vorig jaar op de ambassade in Londen. AFP / Anthony Devlin

Ecuador
Ecuador liet al vrij snel weten open te staan voor een asielaanvraag van ‘My dear Julian’. Het land voegde daad bij woord, eraan toevoegend dat de aanklachten tegen Assange “hilarisch” zijn. “Hij is aangeklaagd omdat zijn condoom is gescheurd”, zei de minister van Buitenlandse Zaken. De Ecuadoraanse bevolking is over het algemeen trots op de asielverlening voor Assange, met het argument dat het Zuid-Amerikaanse land het opneemt voor het vrije woord. Mensenrechtenactivisten zijn sceptisch: de persvrijheid is in het land juist behoorlijk ingeperkt.

Twitter avatar wikileaks WikiLeaks Patino: 2 yrs is simply too long. It is time to free #Assange, it is time for his human rights to be respected. LIVE: http://t.co/1VbvAmKbze

Een stap buiten de ambassade, en hij wordt gearresteerd. Hoe kan Assange in Ecuador komen?

Dat is praktisch vrijwel onmogelijk. Ecuador heeft al gezegd dat Assange gewoon “via de voordeur” naar buiten moet. Als hij in een Ecuadoraanse diplomatenauto zit, is hij veilig. Maar voordat hij in de auto kan stappen, moet hij een stoep over. En er staan continu Britse politieagenten op de uitkijk (kosten tot nu toe: 7,1 miljoen pond). Als de auto iets doet wat niet mag, bijvoorbeeld door rood rijden, kunnen de Britse autoriteiten de auto alsnog aanhouden. En mocht hij een diplomatenauto kunnen bereiken, dan zal hij ook nog altijd in een vliegtuig moeten stappen.

Heel hard rennen dan? Ketelaar, bij de ambassade:

“Er staan op dit moment elf politieagenten, twee undercover-agenten en een politiebusje om de hoek.”

(Australië)
Australië heeft nu, in tegenstelling tot zijn pré-Wikileakstijd, toen de Australiër al een behoorlijke geschiedenis had met hacken en politieonderzoeken, niet direct meer met Assange te maken. Het land houdt zich op de vlakte over zijn situatie. Assange probeerde nog wel een tijdje de Australische politiek binnen te dringen. Op steun uit regeringskringen hoeft hij echter niet te rekenen. De Australische premier heeft het openbaren van Amerikaanse overheidsdocumenten “illegaal” genoemd en “zeer onverantwoord”.

    • Mirjam Remie