Angela Merkel stelt de Letten gerust

Duitsland wil de Baltische staten, getroffen door de Russische sancties, economisch ondersteunen.

Litouwers eten Poolse appels bij de Russische ambassade in Vilnius, als protest tegen de Russische sancties. Foto AFP

Juist Duitsland heeft de taak een bijdrage te leveren om de schaduw van de Koude Oorlog weg te nemen die nog altijd over de landen ligt van de voormalige Sovjet-Unie in Oost-Europa. De Duitse Bondskanselier Angela Merkel (CDU), zelf opgegroeid in de DDR, sprak die woorden in november vorig jaar in de Bondsdag, voorafgaand aan een top met de landen van het ‘Oostelijk Partnerschap’ in de Litouwse hoofdstad Vilnius. Vandaag brengt Merkel opnieuw een bezoek aan de Baltische regio, deze keer aan de Letse hoofdstad Riga, om de Baltische staten van de steun te verzekeren van Duitsland en Europa. Merkel spreekt vaak namens heel Europa, waarmee zij de facto haar leiderschap in de Europese Unie geldend lijkt te maken.

Waar in Berlijn minister Frank-Walter Steinmeier (Buitenlandse Zaken, SPD) tot diep in de afgelopen nacht de vruchteloze onderhandelingen tussen zijn Russische en Oekraïense ambtgenoten faciliteerde, legt Merkel vandaag een krans bij het Letse vrijheidsmonument. Daarmee stuurt ze ookeen boodschap aan de Russische president Vladimir Poetin. Merkel spreekt met de Letse premier Laimdota Straujuma en met de president van Letland, Andris Berzins. Ongetwijfeld zal zij de grote Duitse betrokkenheid bij de ontwikkelingen in de regio overbrengen. Zoals zij dat zaterdag al deed in een telefoongesprek met de Oekraïense president Petro Porosjenko.

Want de spanning in de „niet-verklaarde oorlog” tussen Kiev en Moskou, zoals de commentator op Deutschlandfunk dat vanochtend noemde, blijft oplopen. In Estland, Letland en Litouwen wordt met argusogen gekeken naar de colonne witte vrachtwagens met humanitaire hulp die Moskou naar Oost-Oekraïne dirigeert, terwijl er tegelijkertijd berichten circuleren dat Russische pantservoertuigen de Russisch-Oekraïense grens hebben overschreden.

In haar regeringsverklaring van 13 november vorig jaar benadrukte Merkel wat de aard is van de Duitse betrokkenheid. Die heeft natuurlijk te maken met economische belangen, maar ook met het stimuleren van een „succesvolle transformatie” van de landen van de voormalige Sovjet-Unie. „Een goede economische en politieke ontwikkeling van onze oostelijke buurlanden is van grote betekenis, en niet alleen voor die landen zelf, maar ook voor de kracht en welvaart van de Europese Unie,” aldus Merkel, die vervolgens ook Poetin de les las. „Om het duidelijk te zeggen: de landen besluiten zelfstandig over hun toekomstige inrichting. Een vetorecht van een derde land is onbestaanbaar. Dat is onze opvatting van de onbeperkte wederzijdse beslissingsvrijheid zoals die is neergelegd in de charter van de OVSE.”

Merkel zei ook dat zij dit onderwerp keer op keer had gethematiseerd in haar gesprekken met Poetin. Ook had zij hem ervan verzekerd dat het partnerschap met de oostelijke landen noch de bilaterale verdragen zich richten tegen Moskou. „Integendeel, ook Rusland zal profiteren van de modernisering van de economie van de Oost-Europese partners.”

Vandaag zou Merkel, ook in een ontmoeting vanavond met vertegenwoordigers van het Letse bedrijfsleven, wijzen op de concrete mogelijkheden om producten af te zetten in Duitsland. Dat deed zij al eerder toen Rusland importbeperkingen oplegde aan Oost-Europese landen. De drie Baltische buurlanden die intensief handelen met Rusland hebben direct te lijden nu Moskou in reactie op Europese sancties tegenmaatregelen heeft genomen.

Poetin liet in zijn rede aan de Doema na de annexatie van de Krim, in maart dit jaar, weten dat hij de Europese bemoeienis met voormalige Sovjet-landen wel degelijk zag als een inmenging in de Russische aangelegenheden. Hij stelde de annexatie van de Krim voor als een hereniging. In dat verband rekende hij vooral op „begrip van Duitsland”. Want had Rusland niet destijds de Wiedervereinigung van Oost- en West-Duitsland gesteund, terwijl sommige bondgenoten van Duitsland daartegen waren?

Zulke uitspraken van Poetin hebben de vrees in de Baltische landen aangewakkerd dat Poetin de „hereniging” met etnische Russen in hun landen zou kunnen aangrijpen om ook hen te annexeren. Merkel wil hen geruststellen en Poetin te verstaan geven dat „de Koude Oorlog voorbij is”.

    • Frank Vermeulen