Waar zijn de pantservoertuigen?

Oekraïne en Rusland voeren hun zenuwenoorlog op. Mogelijk de opmaat voor een echte oorlog.

Oekraïne en Rusland balanceren op de rand van openlijke oorlog. Maar die oorlog is tot nu toe vooral propagandistisch en politiek van aard. De wederzijdse provocaties, mede om de internationale publieke opinie voor zich te winnen, zijn daarbij afgelopen week voor beide landen het voornaamste wapen geweest.

Vrijdag bereikte deze strijd een voorlopig hoogtepunt toen president Petro Porosjenko liet weten dat de Oekraïense artillerie eerder die dag een aantal Russische pantservoertuigen had uitgeschakeld nadat die de grens waren overschreden.

Buitenlandse journalisten hadden eerder ook al geconstateerd dat Russisch materieel was overgestoken naar de Donbass. Het Russische ministerie van Defensie ontkende later dat de pantserpatrouille door de Oekraïners was vernietigd. Maar intussen was de internationale spanning tot kookhoogte gestegen.

De opbouw naar deze climax begon dinsdag toen 287 in het wit uitgedoste vrachtwagens in een voorstad van Moskou werden volgeladen met hulpgoederen voor de burgerbevolking in Loegansk en andere belegerde steden in Oekraïne. Ze reden naar Voronezj, de stad waar het konvooi moest kiezen voor een westelijke route via Charkov of een zuidelijke direct naar Loegansk en andere plaatsen.

Nadat de Oekraïense regering had gemeld dat de colonne er in Charkov niet in zou komen, reden de trucks in zuidelijke richting. Vanuit westelijke richting was tezelfdertijd een Oekraïense colonne onder leiding van het Internationale Rode Kruis met hulpgoederen in aantocht, in de hoop deze race van hulpvaardigheid ook te kunnen winnen.

Aan de grens werd de lading van het Russische hulpkonvooi gecontroleerd onder auspiciën van het Rode Kruis. De regering in Kiev was bang dat er wapens of materieel zouden worden mee gesmokkeld.

Daarvan bleek bij eerste inspecties geen sprake. Veel vrachtwagens bleken wel veel minder humanitaire goederen bij zich te hebben dan geclaimd. Sommige laadruimtes waren grotendeels leeg, zo illustreerden foto’s van buitenlandse verslaggevers.

Op dat moment was het oostelijk deel van de Donbass nog grotendeels in handen van de pro-Russische separatisten van de volksrepublieken Loegansk en Donetsk. Maar de rebellen zijn allengs meer in de verdediging gedrongen. De milities van beide afgescheiden volksrepublieken moesten de laatste dagen terrein prijsgeven. Donetsk is omsingeld en afgesneden van de aanvoer van vers materieel en manschappen. Ook Loegansk zit meer en meer in de tang van het Oekraïense tegenoffensief.

De rebellen proberen deze tegenslagen te pareren door hun separatistische opstand tegen de Oekraïense regering in Kiev weer een authentiek autochtoon karakter te geven. De politieke en militaire top in Loegansk en Donetsk is afgelopen week verder gezuiverd. Alle Russen op leidinggevende posities, zoals de uit Moskou afkomstige minister Igor Strelkov van Defensie, zijn vervangen door autochtonen. De uit Loegansk afkomstige 40-jarige militieman Vladimir Kononov, bijgenaamd ‘de tsaar’, is sinds donderdag bevelhebber over de landstorm in Donetsk. In Loegansk heeft de wat oudere en daar geboren Igor Plotnitsky (50) de politieke leiding overgenomen.

De dominantie van de Russische rebellenleiders in de Donbass, die zich onbehouwen gedroegen jegens de lokale Russisch-talige bevolking, had de steun voor de opstand afgelopen maand ondermijnd. Het werd steeds moeilijker om voor de separatistische milities voldoende lokale jongens en mannen te rekruteren. Met deze zuivering hopen de separatisten weer draagvlak terug te winnen.

    • Hubert Smeets