Op vakantie met theoloog Niebuhr

Het regent en ik zit in een tent. Net als heel veel andere vakantiegangers. Eigenlijk zou ik willen dat de zon scheen. Maar daar heb ik geen invloed op. De Amerikaanse theoloog Reinhold Niebuhr schreef het beroemde gebed: „God, geef mij de rust om te accepteren wat onveranderlijk is. Geef mij de moed om te veranderen wat mogelijk en noodzakelijk is. En geef me de wijsheid om het verschil te zien.”

Niebuhrs regels komen niet alleen van pas bij slecht weer. Ze helpen ook bij grotere kwesties die de werkende mens tijdens een vakantie onrustig kunnen maken. Vragen over identiteit en verandering bijvoorbeeld.

Over identiteit. Op kantoor waar je alles onder controle hebt, waan je je een zelfsturende professional. Op een natte camping zonder wifi voel je je een hulpeloze amateur. Kun je leren om naar jezelf te kijken op een manier die niet voortdurend meebeweegt met de omstandigheden?

Over verandering. Wanneer ik weer aan de slag ga, wil ik een paar dingen anders doen. Geen werk meer aannemen waar ik niet goed in ben. Minder projecten tegelijk. Meer tijd nemen voor de mensen om me heen. Thuis en op het werk. Maar kan ik dat? Moet ik niet gewoon toegeven dat ik op een paar cruciale punten onverbeterlijk ben?

Beide onderwerpen hangen nauw samen met elkaar. Wie al te positief denkt over zichzelf, wie denkt dat hij min of meer ‘klaar’ is, ervaart geen noodzaak voor de inspanning die een verandering kost. Onderzoek van psychologe Carol Dweck laat bijvoorbeeld zien dat schoolkinderen die door de omgeving en zichzelf als ‘slim’ worden betiteld, minder hard werken om goede scores te halen.

Wie de quasi-religie aanhangt dat je als mens eerst van jezelf moet houden voordat je van anderen kunt houden, wordt ook terechtgewezen door de empirie. Het zijn juist de mensen met een hoge dunk van zichzelf die zich snel beledigd voelen door anderen en de omstandigheden. Zo bezien is het goed om af en toe een kleine identiteitscrisis te ervaren. Een deuk in je zelfvertrouwen. Kampeervakanties lenen zich daar uitstekend voor.

En dan? Toch maar werken aan de volgende verbetering. Maar wel met een beetje verstand van zaken. Belangrijkste inzicht is misschien wel dat voornemens om allerlei dingen voortaan ‘niet meer te doen’ niet werken.

In een recent overzichtsartikel over zelfsturing – net gelezen in de tent – schrijven onderzoekers Mann, Fujita en De Ridder dat deze strategie het risico loopt ‘systematisch te falen’. Onder meer omdat ons vermogen tot bewuste zelfcontrole biologisch beperkt is.

Veel slimmer is het volgens de auteurs om je goed voor te bereiden op moeilijke keuzemomenten. Door het formuleren van ‘als, dan-voornemens’ bijvoorbeeld. Zelfs de simpele regel ‘als we bij een vergadering actiepunten verdelen, dan denk ik eerst aan mijn persoonlijke doelen’ helpt al. Ook voor dit soort voorwerk leent een regenachtige kampeervakantie zich uitstekend.

Goed. Niebuhr. Wat is onveranderlijk? In ieder geval het menselijk tekort. Vond hij zelf ook. Welke veranderingen zijn mogelijk en noodzakelijk? Jaarlijkse verbeteringen in mijn dagelijkse gedrag. Vooral in de omgang met anderen. En wijsheid? Die groeit hopelijk gestaag met de jaren. Door het experimenteren met gefundeerde inzichten. Door het uitproberen van nieuwe ideeën. En door in alle rust te reflecteren op mijn ervaringen. Tijdens de volgende vakantie.

    • Ben Tiggelaar