Dat krijg je, als je bange blanke jongens zware wapens geeft

Politiekorpsen in de VS namen de afgelopen jaren overtollige wapens en munitie over van het leger. Geen wonder, zeggen ze in Ferguson, dat de politie nu geweld gebruikt.

Jongeren protesteren op een auto tegen politiegeweld in de stad Ferguson, waar de tiener Michael Brown werd doodgeschoten. Foto Reuters

De traangashulzen liggen nog op straat. Vijf nachten heeft de politie huisgehouden in Ferguson, een voorstad van St. Louis. „Ik dacht dat ik doodging. Ik ben beschoten met rubberen kogels en kon bijna niet ademen van het traangas”, zegt Maria Chappelle-Nadal. De jonge vrouw, die Ferguson vertegenwoordigt in de Senaat van de staat Missouri, is de officieuze leider van de Afro-Amerikaanse opstand die deze week uitbrak. „De politie heeft veel te veel macht gekregen in Amerika. Ze zijn ons te lijf gegaan alsof ze het leger waren.”

Ferguson ziet eruit als een oorlogsgebied, zei gouverneur Jay Nixon eerder op de dag. Met afgrijzen had hij gezien hoe de politie van St. Louis dagen achtereen de demonstraties probeerde neer te slaan. Sinds zaterdag gaan inwoners van Ferguson, dat grotendeels uit Afro-Amerikanen bestaat, de straat op. Toen schoot een politieagent de achttienjarige zwarte Michael Brown op straat dood. De demonstranten eisen dat de naam van de agent openbaar gemaakt wordt. Dat is intussen gebeurd.

Een telefoontje van Obama

Woensdag escaleerde het geweld in het normaal zo rustige stadje. Er verschenen zwaarbewapende SWAT-teams (Special Weapons and Tactics), met pantserwagens, geweren en helikopters. Ze schoten op de menigte, die niet wilde wijken. Er vielen volgens getuigen zeker tien gewonden. De politie ontkent dat. Maria Chappelle-Nadal deed op Twitter een woedend beroep op de gouverneur om in actie te komen: „Fuck you!”

De Democratische gouverneur kreeg gisteren nóg een woedende boodschap. President Obama belde vanaf zijn vakantieadres en zei dat gouverneur Nixon zijn politie onder controle moest krijgen. Nixon nam een unieke stap: hij stuurde de (grotendeels blanke) politie van St. Louis weg uit Ferguson. In plaats daarvan liet hij zijn eigen state troopers komen – agenten die onder verantwoordelijkheid van de gouverneur vallen. Commandant Ron Johnson, een Afro-Amerikaan, liet zien dat hij de raciale spanning wel kon wegnemen. Hij liep mee in een protestmars door de straten van Ferguson: voorop. Hij knuffelde demonstranten en liet ze selfies met hem nemen. Voor het eerst sinds zaterdag kende Ferguson een dag zonder geweld. Chapelle-Nadal: „Het voelt alsof er honderd kilo van mijn rug is gevallen. Ik was bang dat het nog verder uit de hand zou lopen.”

Democraten en Republikeinen zijn eensgezind in hun woede over het harde politieoptreden in Ferguson – zij het om verschillende redenen. Democraten zien het als bewijs dat er nog altijd racisme heerst bij de politie. Volgens libertair ingestelde Republikeinen is bewezen dat de overheid uiteindelijk niet te vertrouwen is.

Toch heeft Washington het politiegeweld deels aan zichzelf te danken. Sinds de jaren negentig mag het ministerie van Defensie overtollige wapens en munitie verkopen aan lokale politiekorpsen. Het Congres ging ervan uit dat agenten steeds vaker te maken kregen met goed georganiseerde drugsbendes. Na 9/11 steeg de vraag van politiekorpsen naar zware wapens.

De politie van St. Louis, die de orde moet bewaken onder circa een miljoen mensen, kocht voor omgerekend 120 miljoen euro twee helikopters, pantserwagens die bestand zijn tegen mijnen, geweren en camouflagepakken. Landelijk is voor 3,2 miljard euro aan zware wapens gekocht.

Driving While Black

Regelmatig gaat het mis met deze zwaarbewapende eenheden. De politie trad in 2011 met veel geweld op tegen de Occupy-beweging. Maandag werd in Los Angeles een zwarte man doodgeschoten die volgens zijn familie in de war was. Ook in New York kwam een ongewapende zwarte man om het leven – een agent verstikte hem. „Het is een optelsom”, zegt Charles Cummings, een ondernemer uit Ferguson. „Ten eerste komt de politie niet uit deze zwarte wijk. De blanke jongens van het conservatieve platteland gaan bij de politie werken. Ze zijn als de dood als ze naar Ferguson moeten. Ze gooien je om het minste uit je auto.” ‘DWB’, noemen ze dat hier, Driving While Black. Als je bange mannen zware wapens geeft, zegt Cummings, gebeuren er ongelukken.

Dit noemt Washington Post-journalist Radley Balko „de militarisering van de politie”. In een boek schreef hij eerder dit jaar dat zeker vijftig burgers de laatste jaren zijn omgekomen door excessief politiegeweld. Ze stonden toevallig op straat, bleken achteraf onschuldig of maakten zich schuldig aan relatief kleine vergrijpen.

LaGena Harris verliet Ferguson om politieofficier in buurstaat Indiana te worden. Nu loopt de Afro-Amerikaanse mee in de demonstratie. Bang was ze nooit, zegt ze, totdat een SWAT-agent deze week zijn geweer op haar richtte. „Ik leer mijn kinderen van de politie te houden. Maar hier voelt het alsof we nog in de jaren van segregatie leven. Alleen een echte reorganisatie kan het vertrouwen van deze gemeenschap in de politie herstellen.”

    • Guus Valk