Zo wordt je afwezigheid een kwestie

De Haagse gemeenteraad voerde gisteravond spoedoverleg met de burgemeester. Over de rellen in de stad. En over de vraag of hij niet terug had moeten komen van vakantie. „Terugkeren heeft alleen symbolische waarde.”

Bij de demonstratie in Den Haag tegen islamitische staat IS liep het uit de hand. Critici vinden dat de burgemeester terug had moeten komen van vakantie vanwege de rellen. Foto’s Olivier Middendorp

Het speet hem bijzonder dat hij het besluit had moeten nemen, maar hij kon niet anders. De komende tijd laat de Haagse burgemeester Jozias van Aartsen geen demonstraties toe in de Schilderswijk, „van welke organisatie dan ook”.

Van Aartsen deed zijn mededeling gisteravond tijdens een spoeddebat in de Haagse gemeenteraad over de onlusten in de Haagse buurt. Bij een pro-Gaza-betoging op 24 juli werden antisemitische leuzen gescandeerd en werd de Hitlergroet gebracht. Afgelopen zondag leidde een tegendemonstratie tot schermutselingen met de ME.

Over de vraag of Van Aartsen eerder was teruggekeerd van vakantie voor dit debat, verschillen de meningen. De oppositie – met name raadslid Richard de Mos – zegt van wel; de burgemeester zelf houdt vol dat hij sowieso zou zijn teruggeweest. Hoe het ook zij, in een fel betoog verdedigde Van Aartsen zich tegen de kritiek op zijn optreden in de Schilderswijk. Hij had alles gedaan wat binnen zijn macht lag, aldus de burgemeester.

Want kritiek wás er, de afgelopen weken. Terwijl hij in Zuid-Frankrijk vertoefde werd Van Aartsen het middelpunt van een heuse mediastorm, aangewakkerd door De Telegraaf . Het beeld dat werd neergezet: terwijl Den Haag verviel in anarchie, bleef de hautaine burgervader aan de rand van zijn Zuid-Franse zwembad zitten.

Was het pech of onkunde?

Hoe kon een ervaren bestuurder als Van Aartsen (hij was eerder topambtenaar, minister en fractievoorzitter in de Tweede Kamer) zo in de beklaagdenbank belanden?

Om te beginnen waren de onlusten in de Schilderswijk van een speciale soort. Meestal gaan spanningen in een woonwijk over het politieoptreden of de kwaliteit van leven in de buurt. Maar nu werd die ontevredenheid gekoppeld aan oorlogen in het Midden-Oosten: de strijd tussen Israël en Hamas in Gaza en de gruweldaden van IS in Irak. „Het wereldtoneel verplaatst zich naar de Schilderswijk”, zegt bestuurskundige Marcel Boogers van de Universiteit Twente. „Elke vlag die wordt gehesen, elke leus die wordt gescandeerd krijgt z’n eigen dynamiek. Nou, ga daar maar eens aanstaan als burgemeester. ”

Daarbij speelde de onrust zich af in de meest luwe weken qua binnenlands nieuws. Dat verschafte De Telegraaf een alibi voor een traditionele zomerrel. Dagen achtereen stond de kwestie-Van Aartsen op de voorpagina, met dramatische koppen als ‘DEN HAAG RADELOOS’ en ‘Strijd verhardt in Den Haag’. Aangewakkerd door sociale media en weblogs als GeenStijl nam de druk op de burgemeester steeds verder toe.

Het resultaat was dat Van Aartsen zich geplaatst zag voor een klassiek dilemma voor bestuurders in vakantietijd: terugkomen of niet? „Zoiets is hartstikke vervelend”, zegt Ruud Vreeman, burgemeester van Groningen en eerder van Tilburg en Zaanstad. „Er zijn geen doden gevallen, de locoburgemeester kan het prima in z’n eentje af. Een burgemeester heeft ook recht op een paar weekjes vakantie. En terugkeren heeft alleen symbolische waarde.”

Laat ik toch maar terugkomen...

En toch, zegt burgemeester Vreeman, is hij een paar keer teruggekomen. „Dan dacht ik: laat ik het maar doen. Het is een intuïtief gevoel. Je afwezigheid wordt er een kwestie op zich. Ze gaan roepen: ‘Hij is er niet’. ‘Hij is onbereikbaar’. Het beste is dan om de pijn te nemen en je vakantie af te breken. Ik ben zelfs een keer uit Azië teruggekomen.”

Waarmee Vreeman overigens niet wil zeggen dat zijn collega Van Aartsen een minder goede intuïtie heeft dan hijzelf. „Ik ken hem als een voortreffelijke burgemeester. Hij doet alles weloverwogen.” Vreeman denkt dan ook niet dat zijn collega nog lang last zal hebben van de affaire. „Maar hij moet wel goed gaan opletten.”

Zomerrellen zijn ook zo vergeten

Tijdens het spoeddebat, dat nog bezig was toen deze krant naar de drukker ging, leek Van Aartsens positie niet in gevaar te komen. Maar hoe voorkomt hij dat de Schilderswijk een vlek op zijn blazoen blijft?

Daarvoor kan hij te rade gaan bij zijn Rotterdamse collega Ahmed Aboutaleb. Die kwam in 2009, nog geen jaar in functie, ernstig in het nauw door de ‘strandrellen’ bij een dancefeest in Hoek van Holland, waarbij een dode viel. Nadien zette Aboutaleb rücksichtslos in op law and order, en herstelde zijn reputatie. Afgelopen zomer werd hij door de Rotterdamse raad herkozen en van links tot rechts met lof overladen.

Met zijn demonstratieverbod in de Schilderswijk lijkt Van Aartsen een eerste stap te doen in de richting van Aboutalebs strategie.