Schrijvers pikken het niet meer

Deze week plaatsten negenhonderd schrijvers een advertentie in The New York Times tegen Amazon. De winkel zou e-boeken te goedkoop verkopen. ‘Chantage’ en ‘wangedrag’, zeggen de auteurs.

Illustratie Emdé

Sarah Smiley is schrijfster, columniste, moeder van drie jongens en echtgenote van een militair. Voor actie voeren heeft ze doorgaans geen tijd. Smiley is verontwaardigd. „Het liefst zit ik in stilte te schijven”, zegt zij. „Maar nu is het nodig dat we als schrijvers collectief opstaan. Amazon is te machtig, ze kunnen ons makkelijk de rug toekeren.”

Smiley (38) kwam vorig jaar met de bestseller Dinner with the Smileys, haar memoires over een jaar als alleenstaande ‘legermoeder’, toen haar man was uitgezonden. Het boek werd door Hyperion uitgegeven, maar Hyperion werd overgenomen. Nu zit ze bij Hachette, een van de grote uitgevers in de VS, die een hooglopend prijsconflict met Amazon heeft.

Net als iedereen die een boek wil verkopen, is Smiley als schrijfster onlosmakelijk verbonden aan Amazon. „Je succes en reputatie zijn afhankelijk van je cijfers op Amazon.”

Schrijvers als zij zitten gevangen in de ruzie tussen de webwinkel en Hachette. Vanwege het publieke dispuut over de prijs van e-boeken weigert Amazon om sommige publicaties van Hachette nog aan te bieden. Amazon wil elk e-boek voor 9,99 dollar of minder kunnen verkopen. Hachette wil dat zelf bepalen. Maar Hachette maakt prijsafspraken met andere ‘elitaire’ uitgevers, vindt Amazon.

En dus treitert de ‘alleswinkel’ al maanden: door Hachette-auteurs geen aanbiedingen te geven, door boeken traag te verzenden, door er te weinig op te slaan en ‘niet beschikbaar’ te moeten melden. Het is Smiley allemaal overkomen.

Selectieve wraak

De tactieken komen neer op chantage en onethisch wangedrag, vindt de uitgeverijtop. Ook een groep van bijna duizend schrijvers heeft zich – onder de naam Authors United – tegen Amazon gekeerd. „Het is verkeerd”, schreven zij eerder deze week in een paginagrote advertentie in The New York Times, „dat Amazon een groep schrijvers, die niet bij de ruzie betrokken zijn, eruit pikt voor selectieve wraak.”

Amazon heeft het klaargespeeld om een zeldzame vorm van overeenstemming tussen de rechtse opiniepagina van The Wall Street Journal en het linkse commentaar van The New York Times te bewerkstelligen. Beide kranten hebben zich tegen de praktijken van Amazon uitgesproken, evenals de populaire tv-presentator Stephen Colbert en een groep uitgevers die klanten oproepen om Amazon te omzeilen. Gezien de recente verliescijfers – 94 miljoen euro in het tweede kwartaal – is voortgaande negatieve publiciteit zeker niet in het belang van Amazon.

Smiley hoopt dat schrijvers én klanten wakker worden door het conflict. In de landelijke staat Maine, waar zij woont, zijn vooral kleine winkels. Die lijden onder de toenemende macht van Amazon. „We moeten ze steunen”, zegt Smiley. Ze merkt op Twitter en Facebook dat anderen besluiten om te doen wat zij zelf ook doet: voor handdoeken gaat ze nog wel naar Amazon, maar voor de laatste twee boeken die ze kocht reed ze naar de onafhankelijke boekhandel in de stad.

Het dispuut is al maanden bezig en vanaf het begin is Amazon de boeman in de ogen van het publiek. „Bijna achtduizend tweets over ons verhaal over Amazon/Hachette”, twitterde een The New York Times-journalist dit voorjaar. „Wacht nog steeds op één die de kant van Amazon kiest.”

Amazon als bad guy

Ook door de grote namen die de kant van Hachette kiezen – Donna Tartt, Stephen King, JK Rowling – ligt het voor de hand om de groeiende monopolist als bad guy te zien, zegt de science fiction-schrijver John Scalzi. Maar de werkelijkheid is volgens hem minder eenduidig.

Beide partijen claimen dat ze het beste voor hebben met schrijvers, lezers en de toekomst van de literatuur. Dat is niet per se waar, zegt Scalzi, die over de ruzie schrijft op zijn blog Whatever.

Iedereen komt op voor zijn eigen belang, zegt Scalzi (45) tegen deze krant. Een wenselijke uitkomst kan hij zich niet indenken. „Wenselijk voor wie? Lezers willen boeken, schrijvers willen lezers, Amazon wil geld verdienen met Hachette-boeken, en Hachette wil niet nog meer betalen voor de boekenverkoop op Amazon.”

De Hachette Book Group is een multinational met, net als Amazon, een winstoogmerk, aandeelhouders, en een miljardenomzet. Wantrouw degene die beweert dat hij het morele gelijk aan zijn kant heeft, zegt Scalzi. Zijn boeken in Groot-Brittannië worden verkocht voor een dochteronderneming van Hachette, terwijl hij wereldwijd vele duizenden boeken en e-books verkoopt via Amazon.

Hij voorspelt dat schrijvers aan het kortste eind zullen trekken. Uitgevers en verkopers verdienen goed aan e-boeken, terwijl schrijvers daar minimaal van profiteren. Dat is geen toeval, zoals online-tijdschrift Slate opmerkte: „Het e-boek is winstgevender dan het gedrukte boek omdat de auteur er minder aan verdient.” Daar staat tegenover dat ‘platformen’ zoals Amazon het makkelijker maken om boeken te verkopen; de winst voor een schrijver zit in absolute aantallen.

De mogelijke onderhandelingen zullen niet goed uitpakken voor de schrijvers, vreest hij. „Ze staan over het algemeen op de allerlaagste trede van de onderhandelingsladder.”

Wat Smiley vooal dwarszit, is het gebrek aan respect voor mensen die jaren van hun leven aan een boek besteden. Bij haar uitgever ervaart ze dat wel: „Ze waren er vanaf het begin, ze hebben me ondersteund en een boek met me gemaakt. Wat doet Amazon? Ze verkopen mijn boek.”

Als ze JK Rowling van de Harry Potter-reeks was, zou het haar misschien niet veel schelen. „Maar ik begin pas net, een boek is als een kind dat je de wereld instuurt. Wil Amazon echt een reputatie krijgen van een bedrijf dat dromen de grond in trapt?”

    • Diederik van Hoogstraten