Liever een geldpotje voor iederéén

De schenkingsregeling is populair. Zij is al gebruikt voor de aankoop of verbouw van zo’n 50.000 huizen. Eind dit jaar eindigt de maatregel. Is verlenging verstandig?

Foto David Rozing

Leuk natuurlijk, dat ouders hun kinderen belastingvrij maximaal een ton mogen schenken. Maar wat kost dat de staat wel niet? Hoe zit dat met mensen die níet beschikken over een weldoener die hen wel zo’n bedrag wil schenken om een huis te kopen? Zijn er niet veel eerlijker manieren om de woningmarkt een extra zetje te geven?

Het zijn vragen over de schenkingsregeling die deze week in de Tweede Kamer werden gesteld aan staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) en minister Blok (Wonen, VVD). Met de tijdelijke maatregel kunnen ouders, familieleden en bekenden belastingvrij tot een ton schenken – mits dat geld gebruikt wordt voor het kopen of verbouwen van een huis, of het aflossen van de hypotheekschuld.

Kort daarvoor, afgelopen dinsdag, pleitten makelaarsvereniging NVM en het Netwerk Notarissen juist vóór de tijdelijke schenkingsmaatregel. Het is volgens de NVM „dom” als die eind dit jaar wordt beëindigd, zoals de bedoeling is. Want de woningmarkt zou „alle kleine beetjes hulp” kunnen gebruiken. De notarissen schreven Wiebes dat stopzetting van de regeling het „broze herstel” kan afremmen en kan leiden tot een „terugval in het aantal verkochte huizen”.

Het is niet gek dat de aandacht voor deze regeling nu weer oplaait. Maandag begint het kabinet met de slotonderhandelingen voor de begroting van 2015. Dan kan ook het al dan niet verlengen van de schenkingsregeling besproken worden. Nu de economie voorzichtig aantrekt, kunnen de verlanglijstjes weer worden ingediend.

Schade voor de schatkist

De schenkingsregeling is populair. Tussen oktober vorig jaar, toen de voormalig staatssecretaris Weekers haar invoerde, en afgelopen juni is er volgens de Belastingdienst zo’n 50.000 keer gebruik van gemaakt. Dat is veel meer dan de 20.000 waarop het kabinet had gerekend.

Weekers ging ervan uit dat de fiscus eenmalig 100 miljoen euro zou mislopen – van de jaarlijks in totaal 1,6 miljard euro aan inkomsten uit schenkbelasting. Het verlengen van de regeling met een jaar, zoals de notarissen en makelaars graag willen, is dan nog best een betaalbaar cadeau.

Maar nu het aantal schenkingen veel hoger is dan verwacht, is ook de schade voor de schatkist aanzienlijk groter: minimaal 250 miljoen euro. Volgens SP-Kamerlid Farshad Bashir is zelfs het dubbele een realistischer schatting – zo’n 500 à 600 miljoen euro. „De tweede helft van het jaar is net begonnen en meestal loopt de belangstelling voor dit soort regelingen aan het eind exponentieel op.”

Het is bovendien de vraag of de schenkingsmaatregel bijdraagt aan het herstel van de woningmarkt. En of het stopzetten ervan dat herstel inderdaad negatief zal beïnvloeden.

De Vereniging Eigen Huis (VEH) steunt de oproep van de makelaars en de notarissen, maar is sceptischer over het effect ervan. Dat zo veel mensen er gebruik van maken, wil volgens woordvoerder Hans André de la Porte niet zeggen dat er ook 50.000 huizen extra zijn verkocht. Het is niet bekend of zij geen huis hadden gekocht als ze geen geld hadden gekregen van een vermogende ouder of bekende.

Daarbij wordt het geschonken geld volgens een eerdere steekproef van het Netwerk Notarissen voor het grootste deel – 45 procent – gebruikt voor het aflossen van de hypotheek. Bijna 20 procent zou het geld inzetten voor de koop van een woning.

‘Herstel was al ingezet’

Ook Peter Boelhouwer, hoogleraar volkshuisvesting aan de TU Delft, vraagt zich af of de maatregel een serieuze bijdrage levert aan het herstel van de woningmarkt. „Het herstel was bovendien al ingezet voordat de regeling werd ingevoerd.”

Ouders mochten kinderen onder de 40 jaar overigens al eenmalig belastingvrij ruim 50.000 euro schenken om daarmee een huis te kopen. Het is niet bekend of in de tijdelijk verruimde regeling gemiddeld veel hogere bedragen geschonken worden, en ook niet of er nu veel opa’s, oma’s en verre ooms inspringen. Maar volgens de steekproef van het Netwerk Notarissen gaat het gemiddeld om een schenking van ruim 60.000 euro, en komt 8 procent van de schenkingen níet van ouders.

‘Andere maatregel is effectiever’

Als het kabinet het nog nodig vindt om de woningmarkt te stimuleren, zegt Boelhouwer, zijn er effectievere maatregelen. De starterslening bijvoorbeeld, waarmee mensen die voor het eerst een huis kopen maximaal 35.000 euro kunnen lenen voor een (hogere) hypotheek.

De starterslening wordt verstrekt door de Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse Gemeenten. Maar dat fonds beschikt niet over genoeg geld voor iedere starter die aanklopt. Vul dus liever díe pot aan, zegt Boelhouwer.

Of, ander idee, steek geld in het verlengen van die andere crisismaatregel: de lagere btw op arbeidsloon bij verbouwingen. Vanaf volgend jaar moet er weer 21 procent btw betaald worden op het arbeidsloon bij onderhoud en verbetering van een woning – in plaats van de tijdelijke 6 procent.

Deze maatregel is breder en effectiever dan de schenkingsregeling, zegt Hans André de la Porte van de VEH. Meer dan een miljoen mensen kunnen niet verhuizen, omdat hun huis onder water staat. „Dus kiezen veel mensen ervoor om hun huis te verbouwen en te verruimen. Het lagere btw-tarief is goed voor hen, maar ook voor de Nederlandse bouwsector en economie.”

Bovendien profiteert iederéén van de starterslening en de lagere btw. Ook de mensen zonder een vermogend en gul familielid. Want, zegt Kamerlid Bashir, „lang niet iedereen kan zomaar een ton weggeven”.

    • Anne Dohmen
    • Philip de Witt Wijnen