Opinie

    • Floor Rusman

Een fascinerende reis door het kalifaat

Still uit de documentaire van VICE News.

De belegering van de yezidi’s, de stevige positie van Assad, het vertrek van al-Maliki, de rellen in Den Haag: allemaal nieuwsitems gerelateerd aan IS. Er wordt veel over geschreven en gepraat, maar hoe gaat het er echt aan toe binnen het kalifaat? Deze week publiceerde VICE News in vijf delen een reportage van binnenuit – de volledige documentaire verscheen gisteren online. Verslaggever Medyan Dairieh was drie weken embedded geweest in IS: hij mocht filmen en sprak met burgers en strijders.

Het resultaat is een drie kwartier durende reis door het kalifaat. Belangrijk om te bedenken is dat de persvoorlichter van IS voortdurend in de buurt is, wat maakt dat niet alle verhalen van burgers even betrouwbaar zijn. Als Dairieh aan gevangenen vraagt wat ze op hun kerfstok hebben, vertellen ze allemaal dat ze voorheen niet vroom genoeg waren en dat ze verheugd zijn over de religieuze opfriscursus door IS.

Daar staat tegenover dat de IS-leden oprecht spreken over hun missie. Ze proberen zich niet vredelievender voor te doen dan ze zijn – waarom zouden ze? Ze zijn trots op het kalifaat en geloven in hun heilige recht om ongelovigen te doden.

Fascinerend zijn de tegenstellingen in de documentaire. Die tussen middeleeuws en hypermodern, zoals in het shot waarin jongens met hun smartphones een gekruisigde man fotograferen.

De tegenstelling tussen vriendelijk en barbaars. In de Syrische stad Raqqah geven de strijders op rustige toon bindend kledingadvies aan rondlopende Syriërs en lopen ze als een soort Voedsel- en Warenautoriteit de winkels langs om te controleren of schapenvlees wel echt schapenvlees is: dit alles met de gemoedelijkheid van Nederlandse straatcoaches. Maar wie de regels overtreedt, verliest zijn hand – of zijn leven.

En dan nog de tegenstelling tussen professioneel en knullig. De laatste Assad-divisie nabij Raqqah wordt vakkundig opgerold, en even later zie je elf mannen met mitrailleurs een strijdlied zingen alsof ze een ABC’tje doen op een bruiloft.

De kinderen worden in het kalifaat behandeld als strijders-in-wording. Niet allemaal hebben ze zich de IS-taal al eigengemaakt. Sommigen giechelen en komen niet uit hun woorden. Ze kijken in de camera als echte kinderen: verlegen, zich nog niet helemaal bewust van zichzelf. Anderen spreken net zo geharnast als hun ouders. Een drukke, kwade jongen van een jaar of twaalf die in Nederland zou doorgaan voor ADHD’er, schreeuwt tegen Dairieh: „We beloven jullie autobommen en explosies! We zullen de vijanden van de religie vernietigen!”

Het zijn ellendige beelden, die de vraag oproepen hoe deze mensen zo meedogenloos zijn geworden. Neem bijvoorbeeld persvoorlichter Abu Mosa. Hij zegt dingen als: „We zullen de vlag van Allah hijsen in het Witte Huis” en loopt voortdurend rond met een mitrailleur. Maar hij heeft zachte, vriendelijke ogen, en meer de uitstraling van een welzijnswerker dan van een strijder. Hoe is hij ertoe gekomen om persvoorlichter te worden van deze uiterst wrede organisatie?

Het antwoord op deze vraag komen we niet te weten. De documentaire kan, door Dairiehs korte verblijf en de continue aanwezigheid van IS’ers, niet alle kanten van kalifaat laten zien. Maar in een tijd van schaarse verslaggeving uit de regio is het vooralsnog een uniek document.

    • Floor Rusman