Weinig geld te verdelen bij start begrotingsoverleg

Komende week beginnen de gesprekken over de begroting van 2015. Ook de C3 doet mee.

De laatste fase van het politieke overleg over de Rijksbegroting van 2015 kan beginnen. Vanochtend leverde het Centraal Planbureau (CPB) de laatste herziening van de macro-economische ramingen in. Die zullen minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) vertellen hoeveel financiële ruimte hij heeft in zijn begroting. Over het gebruik van die ruimte gaat hij onderhandelen, niet alleen met coalitiepartijen VVD en PvdA, maar ook met de ‘constructieve’ oppositiepartijen D66, de ChristenUnie en de SGP, nog altijd nodig voor een meerderheid in de Eerste Kamer. De deadline voor het overleg: maandag 1 september. Dan moet de Miljoenennota naar de Raad van State en vervolgens naar de drukker. Twee weken en een dag later is het Prinsjesdag.

Komende maandag beginnen de gesprekken, in eerste instantie met premier Mark Rutte (VVD) en vicepremier Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) en de fractievoorzitters van de twee coalitiepartijen, Diederik Samsom en Halbe Zijlstra. Later schuiven de C3-leiders aan: Alexander Pechtold (D66), Arie Slob (ChristenUnie) en Kees van der Staaij (SGP). In de dagen erna start het kabinet de ‘Begrotingsraden’: speciale ministerraadvergaderingen met het voltallige kabinet om de begrotingen per ministerie te bespreken.

Om gezeur en irritatie te voorkomen over mogelijke lekken vanuit de onderhandelende partijen, verspreidt het CPB tegenwoordig de kerngegevens van de zogeheten cMEV (de concept Macro Economische Verkenning; de echte verschijnt op Prinsjesdag) ook onder de media. Uit de vanochtend gepubliceerde cijfers blijkt dat de Nederlandse economie (en begroting) nog altijd op schema ligt van broos herstel, zij het met risico’s als gevolg van spanningen in Oekraïne en het Midden-Oosten.

Dat alles biedt het kabinet gelegenheid om financieel op adem te komen. Anders dan in de vorige crisisjaren zijn er geen nieuwe bezuinigingsoperaties nodig – de teller staat nu op 50 miljard euro structurele bezuinigingen. Hoewel de regering blijft streven naar een uiteindelijk begrotingsevenwicht, neemt de ruimte toe voor extra uitgaven (of lagere belastingen) naarmate het tekort verder afraakt van de harde Brusselse norm van 3 procent en dichter bij nul komt – ook in de ogen van ‘strengere’ partijen als VVD.

In het voorjaar, toen het kabinet met dezelfde C3 over een voorlopige begroting onderhandelde die voor 1 mei naar de Europese Commissie moest gestuurd, maakten partijen hun verlangens al bekend. Lastenverlichting voor de lagere inkomensgroepen, meer geld voor zorg, onderwijs, justitie en defensie. Dijsselbloem liet toen al doorschemeren dat er ruimte is voor een deel van de wensen, dankzij financiële meevallers op de kosten voor geneesmiddelen (600 miljoen) en in de sociale zekerheid (1 miljard). Er staan twee tegenvallers tegenover: 700 miljoen minder gasopbrengsten en mogelijk hogere afdrachten aan Brussel en voor ontwikkelingshulp (600 miljoen).

Twee zaken heeft het kabinet al toegezegd. Op verzoek van de VVD komt er een lastenverlichting van een half miljard voor de midden- en hoge inkomensgroepen – in ruil voor de PvdA-wens om de voorgenomen strafbaarstelling van illegaliteit te schrappen. En D66 kreeg zijn ‘Toekomstfonds’, ten behoeve van duurzame groei, gevuld met toekomstige meevallers uit de aardgasbaten.

Betrokken partijen verwachten niet dat bij de komende onderhandelingen veel nieuwe uitgaven worden voorgesteld. De discussies gaat over hoeveel geld er naar de al bekende wensen kan – genoeg geld om iedereen zijn zin te geven is er niet.

Na het stabiliseren van de begroting ligt de focus nu op het bestrijden van de werkloosheid. Als die niet substantieel gaat dalen, zullen partijen bij verkiezingen niet worden beloond voor hun begrotingsdiscipline. Om banen te scheppen willen partijen belastingmiddelen inzetten. De consumptie stimuleren, bijvoorbeeld met een lagere btw. Of arbeid goedkoper maken, door de inkomstenbelasting te verlagen. Welke inkomensgroepen daarvan gaan profiteren, daarover gaat de politiek strijd de komende weken.