Maryam Mirzakhani: briljant, bèta én vrouw

Als tiener won Maryam Mirzakhani de Wiskunde Olympiade. Nu krijgt de Iraanse wiskundige als eerste vrouw de Fieldsmedaille.

Toen Maryam Mirzakhani in februari een mail ontving met de mededeling dat ze dit jaar een Fieldsmedaille zou krijgen, dacht ze dat het account waarvan de mail was verzonden, was gehackt. De Fieldsmedaille, de International Medal for Outstanding Discoveries in Mathematics, is een van de meest prestigieuze onderscheidingen die een wiskundige kan krijgen. Eens in de vier jaar valt de eer te beurt aan twee, drie of vier wiskundigen die niet ouder zijn dan 40 jaar. Bij de wiskundigen die de prijs sinds 1936 hebben gekregen, zat geen enkele vrouw. En Mirzakhani (1977), hoogleraar wiskunde aan Stanford University, had zelf ook niet het idee dat haar bijdrage aan de wiskunde nou zo groot was, zei ze gisteren in een interview met het Amerikaanse wetenschapsblad Quanta Magazine.

Maar daar denken haar vakgenoten anders over. Al in haar proefschrift (Harvard, 2004) verbond Mirzakhani op een verrassende manier verschillende wiskundige vragen met elkaar. Ze onderzocht het aantal mogelijke gesloten lusjes rondom een speciaal type gekromd oppervlak, een hyperbolisch oppervlak: donutachtig, met een willekeurig aantal gaten. Daarbij ontdekte Mirzakhani toevallig een tweede, totaal nieuw bewijs voor een aan de snaartheorie gerelateerd vermoeden van fysicus Edward Witten van het Institute for Advanced Study in Princeton. (Het eerste bewijs voor dat vermoeden had de Frans-Russische wiskundige Maxim Kontsevich in 1998 al een Fieldsmedaille opgeleverd.)

Mirzakhani is geboren in Teheran, Iran. Op een goed moment: ze had het geluk, zei ze, dat de oorlog met Irak (1980-1988) net voorbij was toen ze van de lagere school kwam. Boeken waren goedkoop; ze las graag en veel, vooral romans, en ze droomde ervan schrijfster te worden. In haar eerste jaar op de middelbare school, een meisjesschool, was ze helemaal niet zo goed in wiskunde. Dat kwam deels doordat haar wiskundeleraar weinig in haar zag, denkt ze. Het jaar erop, met een andere leraar, begon ze in wiskunde uit te blinken, vertelde haar vriendin en toenmalige klasgenoot Roya Beheshti, die nu ook hoogleraar wiskunde is: in St. Louis. In 1994 namen ze samen deel aan de internationale Wiskunde Olympiade. Mirzakhani won. En het jaar daarop maakte ze alle opgaven goed. Waarna ze in Teheran wiskunde ging studeren. Daarna vertrok ze naar de Verenigde Staten.

Wiskunde charmeert de geduldigen

Mirzakhani werkt graag lang – maanden, jaren – aan de wiskundige problemen die haar bezighouden. „De schoonheid van wiskunde toont zichzelf alleen aan de meer geduldige volgelingen”, zei ze een paar jaar geleden tegen het Clay Mathematics Institute. „Ik denk niet dat iedereen een wiskundige zou moeten worden, maar ik geloof wel dat veel studenten wiskunde geen echte kans geven.” Tegen Stanford Report (van haar eigen Stanford University) zei ze eerder deze week dat ze blij zal zijn als haar Fieldmedaille een aanmoediging is voor jonge vrouwelijke wetenschappers en wiskundigen. „Ik weet zeker dat veel meer vrouwen de komende jaren dit soort prijzen zullen winnen.”

Mirzakhani is getrouwd met IBM-computerwetenschapper Jan Vondrak. Ze hebben een dochter van 3.

    • Ellen de Bruin