Gejank als van een motor klinkt in het bos

Honderden kunstenaars studeerden weer af deze zomer. Wie springt eruit? Vandaag Carl Schröder van de Gerrit Rietveld Academie.

Boven: Stil uit de film Im November ist es still, weil alle schlafen oder in Afrika sind. Onder: glaswerk

Een stukje bos, gefilmd met een stilstaande camera. Een paar donkere boomstammen op de voorgrond. Hun toppen onzichtbaar. Bruine en groene varens. Iets beweegt linksachter. Een man in een rood werkpak met neonkleuren. Hij blijft staan bij een boom, start de motor van een kettingzaag en drukt die tegen de stam. Gejank als van een bromfiets snijdt door de ruisende stilte van het bos.

Het is meteen een indrukwekkende scène in de film waarmee Carl Schröder (Duitsland, 33) afstudeerde aan de Gerrit Rietveld Academie als glaskunstenaar. Op het scherm doet de houthakker een paar passen terug. Korte tijd later valt de boom richting kijker vlak voor de camera met een plonk op de grond.

Nieuwe scène: zelfde bos, andere bomen. Het mannetje is nauwkeurig aan het zagen. Varens en boomblaadjes wiegen een beetje in de wind. Steeds klinkt dat doordringende geluid van die motorzaag.

Het was geen illegale actie en hij is niet zelf de man die de bomen omzaagt, zegt Carl Schröder. „Ik ken hem van de middelbare school en hij is houthakker van beroep. Die bomen moesten gekapt worden. Alles was officieel in orde.”

Schröder had voor de film geen mooier bos kunnen vinden. „Er zijn niet zoveel van zulke oude eikenbossen met mooie varens. Het is een soort Europees oerwoud. Het is een heel mooi eikenwoud, bij het Drielandenpunt net over de grens in België, een kwartiertje rijden van het dichtstbijzijnde dorpje.”

Voor zijn film moesten het beslist eikenbomen zijn, vond Schröder. „Die geven een ander beeld en een ander geluid als ze vallen, ze zijn groter en machtiger.”

Het project, dat hij Im November ist es still, weil alle schlafen oder in Afrika sind noemt, gaat ook over het medium film zelf. „Wat er gebeurt is voorspelbaar, maar net als in een Hitchcock-film blijft de suspense werken, ook als je de film vaker ziet.” Ook daarom laat Schröder het vellen van de bomen zo direct mogelijk zien, zonder editing. Het zijn 8 korte films die in totaal 51 minuten duren.

„Ik wilde de film maken vanwege het moment van stilte net voor de boom valt. De spanning van waar de houthakker opduikt heb ik er later aan toegevoegd. De film gaat trouwens ook over de vogels die er niet zijn.” Het is inderdaad meestal angstig stil het bos. Op die zaag na dan.

In een van de films timmert de man een wig in de zaagsnede. Je ziet de top van de boom wiebelen. De man zaagt nog kort in de stam en doet een stap terug... plof.

In de volgende film zie je heel lang alleen maar dat bos, waarin niets gebeurt. Een filosofisch cliché borrelt op: als niemand hoort dat een boom omvalt, maakt die dan geluid? En, met meer aandacht voor de film, welke boom gaat er deze keer aan? Je luistert met tegenzin naar het jankende geluid van de zaag en geniet intussen van het herfstige kleurenpalet van het bos. Het blijft iedere keer spannend op welk moment de boom begint te vallen. Het gekraak van de stam en het geknak van de takken zijn steeds weer indrukwekkend.

Schröder vertoonde de film in een zaaltje met een zelfgemaakt zitmeubel van grof spaanplat. Zulk ‘chipwood’ kwam terug in de altaarachtige display waarin hij in een ander lokaal van de Rietveld zijn glaswerk toonde. Daar liet hij stevige glazen urnen met camouflagetinten zien.

    • Dirk Limburg