De 8 miljoen euro subsidie moest op

De helft van de journalistieke projecten die met subsidiegeld zijn betaald bestaan na vier jaar niet meer

Ideetje van de Leeuwarder Courant: een app waarmee je de krant kunt lezen op je tablet. Het zou dé oplossing zijn voor het dalende abonneebestand. Dacht de Leeuwarder Courant drie jaar geleden.

De tabletkrant kwam er – met behulp van 166.348 euro subsidie van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Maar nu, drie jaar later, zegt toenmalig projectleider Maarten Pennewaard: „Het was trekken aan een dood paard.”

Ieder jaar verleent het Stimuleringsfonds subsidie aan vernieuwende journalistieke projecten. Dit gebeurt met geld van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Sinds 2010 gaf het fonds bijna acht miljoen euro uit aan nieuwe initiatieven.

Meer dan de helft van die projecten bestaat inmiddels niet meer. Dat blijkt uit een rapport van het Stimuleringsfonds dat vandaag verschijnt. Van de 47 gesubsidieerde projecten die van start gingen, zijn er 26 gesneuveld. Aan de mislukte projecten werd bijna 2 miljoen euro subsidie uitgegeven.

Op de redactie van de Leeuwarder Courant veroorzaakte de tabletkrant onvrede. Waar zij voorheen artikelen schreven voor de krant van de volgende dag, moesten zij nu direct publiceren op de app voor de tablet. „De sfeer was: we zijn aangenomen om stukken voor de papieren krant te schrijven en die tablet is alleen maar extra werk”, zegt Pennewaard. Bij lezers bleek de digitale krant evenmin populair: de app zou onduidelijk zijn en de vertrouwde overlijdensadvertenties ontbraken. Uitgever NDC Mediagroep ging twijfelen aan het project. Te meer omdat óók op de redactie van het Dagblad van het Noorden, waar hetzelfde project was gestart, protest klonk.

Het Dagblad van het Noorden is inmiddels gestopt met de tablet. De Leeuwarder Courant heeft hem nog wel – zij het met weinig lezers. Drie jaar na de lancering telt de tabletkrant 500 abonnees. De krant denkt na over een andere invulling.

Achteraf geen goede keuze

Nieuwe initiatieven succesvol maken is moeilijk, weet Bart Brouwers, hoofd business development bij Telegraaf Media Groep (TMG). De meeste initiatieven sneuvelen voortijdig omdat succes zich niet laat voorspellen. Zo bezien zijn de resultaten van het Stimuleringsfonds – de helft komt niet van de grond – niet slecht.

Toch vindt Brouwers dat er bij het fonds zaken kunnen verbeteren. Zelf gaf hij leiding aan Dichtbij.nl, een lokale nieuwswebsite van TMG. In 2010 kreeg het project 356.000 euro subsidie van het Stimuleringsfonds. In hetzelfde jaar werd ook Lokaal Digitaal gesubsidieerd, met 232.000 euro. Lokaal Digitaal is een soortgelijke lokale website, en óók van TMG. Brouwers noemt het „heel raar” dat twee dezelfde projecten van hetzelfde bedrijf tegelijk subsidie kregen toegewezen.

Rick van Dijk, operationeel directeur van het Stimuleringsfonds, heeft er wel een verklaring voor. „In die tijd moest minstens de helft van de subsidie naar lokale en regionale projecten gaan. We kregen 8 miljoen euro, en die moest ook worden uitgegeven. Omdat er niet voldoende geschikte projecten waren, zijn er ook minder vernieuwende projecten doorgekomen. Dat is achteraf gezien geen goede keuze geweest.”

Want het aantal mislukte projecten was in 2010 en 2011 te hoog, blijkt uit het rapport. De afgelopen jaren heeft het fonds steeds minder projecten gesubsidieerd voor steeds minder geld.

Innovatie, wat is dat eigenlijk?

Het criterium dat het Stimuleringsfonds hanteert: het moet gaan om ‘vernieuwende journalistiek’. Wat is dat, vraagt lector Massamedia en Digitalisering Piet Bakker van de Hogeschool Utrecht zich af. „Er bestaat geen heldere definitie van innovatie”, zegt hij. „Veel gesubsidieerde projecten zijn eerder uitgeprobeerd. Misschien moet het Stimuleringsfonds eens een nieuwe meetlat bedenken. Kijk liever naar de kwaliteit en de haalbaarheid van het voorstel.”

Ook het Stimuleringsfonds geeft geen helder antwoord op de vraag wat de definitie is van ‘vernieuwende journalistiek’. „Met die vraag kun je een heel weekend stukslaan”, zegt directeur Van Dijk. „Is een krantenapp nieuw? Of Blendle? Je kunt zeggen: er bestaat al iets soortgelijks. Wij vonden het wel vernieuwend, omdat het toch weer een beetje verschilt van andere projecten.”

Opvallend is dat ongeveer de helft van alle subsidiegelden bij grote mediabedrijven als TMG, Wegener en NDC Mediagroep terecht komt. „Dat stuit mij tegen de borst”, zegt Piet Bakker. „Als de directie het salaris verdubbelt en aandeelhouders verhogen dividend, heb ik geen goed gevoel bij zo’n subsidieaanvraag.”

Het fonds is het niet eens met die kritiek. Volgens Van Dijk maakt het niet uit wie een project indient. „Denk jij dat als wij een ton geven aan Wegener, dat de directeuren in Londen die ton aan het verdelen zijn? Onzin. Het is echt niet zo dat wij zomaar een pot geld gooien in een bedrijf.”

Het Stimuleringsfonds heeft haar toezicht op de subsidiegelden wel aangescherpt. „We begeleiden projecten nu strakker dan we in het verleden hebben gedaan”, zegt Van Dijk. „Tot 2012 werd er in de aanvragen niet expliciet gevraagd naar de haalbaarheid van een project. Daar hebben we van geleerd. Voorheen waren we meer verliefd op het idee, nu kijken we met de ogen van: wie zit er te wachten op je idee?”

Zo heeft het fonds het budget voor coaching van projecten verdubbeld. Op die manier hoopt Van Dijk dat er meer projecten van de grond komen dan nu het geval is.

En de tabletkrant van de Leeuwarder Courant? Projectleider Pennewaard zegt dat de subsidie toch zijn nut heeft gehad. „Het ging moeizaam, maar werken voor digitale producten is voor de redactie nu gewoon geworden.” Ook Van Dijk van het Stimuleringsfonds vindt dat het project een ‘leermoment’ heeft opgeleverd. „Oké, het project is niet gelukt, maar je hebt wel aandacht gevraagd voor wezenlijk probleem. Namelijk dat redacties conservatief zijn en dan is het lastig te vernieuwen.”

    • Andreas Kouwenhoven