Alleen engeltjes mogen nog bloot

Zouden binnenkort 17de-eeuwse schilderijen met blote engeltjes uit musea worden verwijderd? Het is toch duidelijk dat schilders de weelderige figuurtjes hebben gemodelleerd naar naakte kinderen. Is dat nog acceptabel? Zeker als een historicus zou opduikelen dat een oude meester als Rubens of Caravaggio zich schuldig maakte aan misbruik van modellen?

Het lijken onzinnige vragen. Maar als het om hedendaagse kunst gaat, zijn ze dat niet meer. De reeks van uit musea verwijderde kunstwerken vanwege hun – al of niet vermeende – kinderpornografische karakter groeit. Deze week haalde Maxxi, ‘het museum van de 21ste eeuw’ in Rome, een werk van de Chapman-broers op last van de cultuurminister weg na protesten van een kinderrechtenorganisatie. In Piggyback tonen Jake en Dinos Chapman twee naakte meisjes van wie de een paardjerijdend op de rug van de ander zit. Bij die laatste steekt een penis uit haar mond.

Het werk werd al sinds december tentoongesteld. Pas vorige week kwam de kinderrechtenorganisatie in actie na „vurige en verontwaardigde protesten van bezoekers”. De groep zei in een verklaring niet tegen artistieke vrijheid te zijn, maar wil vermijden dat „onder de noemer kunst werken die duidelijk kinderpornografisch zijn worden gepromoot”.

Het museum kwam op voor de kunstenaars. „Rauwheid is onderdeel van de werken van de Chapmans, die altijd de zieke werkelijkheid veroordelen, valse moraal uitdagen en debat willen oproepen”, zei directeur Anna Mattirolo. Dat was dus niet genoeg.

Eerder dit jaar gelastte Museum Folkwang in Essen een tentoonstelling van de schilder Balthus (1908-2001) af, waarbij niet alleen zijn schilderijen met halfnaakte meisjes zouden worden getoond maar ook explicietere polaroids die hij had gemaakt van zijn model. Het museum stelde dat het doorgaan van de expositie „tot ongewilde juridische gevolgen en mogelijk sluiting van de tentoonstelling zou kunnen leiden”. Tate in Londen besloot vorig jaar om 34 werken van Graham Ovenden van sensuele jonge meiden uit de jaren zeventig niet meer te tonen, nadat hij schuldig was bevonden aan onzedig gedrag.

Puritanisme is zo de kunstwereld binnengedrongen in een tijd dat de wereld wordt opgeschrikt door de grote hoeveelheid kinderporno op internet en talloze kindermisbruikzaken. De hedendaagse kunst wordt zo de mogelijkheid ontnomen om ons te confronteren met het ongemak over heimelijke gevoelens of met zwartere zijdes van de menselijke natuur. Kunst mag niet te veel shockeren, het publiek moet worden beschermd. Ook tegen zichzelf. Wie durft nog?

    • Daan van Lent