Wat wil je vanuit je cel zien? Project legt uitzicht vast voor gevangenen

Een foto van de Bestworld supermarkt, voorheen Bestway in Virginia, die een van de deelnemende gevangenen het project 'Windows from prison' herinnert aan vroeger. Foto Mark Strandquist

Naar schatting 2,2 miljoen mensen zitten in de VS in de cel. Een duizelingwekkend aantal. Kunstenaar Mark Strandquist vroeg voor het project ‘Windows from prison’ aan gevangenen waar ze vanuit hun celraam het liefst op zouden willen uitkijken. Van dat uitzicht stuurde hij ze een foto. Nrc.nl interviewde hem.

Een op de honderd Amerikanen zit in de cel. Daarmee heeft het land het grootste aantal gedetineerden, zelfs bijna een kwart van alle gevangenen wereldwijd. Een “politieke, economische, sociale en humanitaire noodsituatie”, zo noemt Strandquist het. Maar het bewustzijn daarover lijkt laag in de VS, zegt hij tegenover nrc.nl. Een van de factoren die daarbij meespeelt is dat het land bijvoorbeeld geen werkstraffen kent voor niet-gewelddadige overtredingen.

“Als je kijkt naar de data en het stijgende aantal opsluitingen sinds de jaren 70 dan is het onmogelijk om het niet te zien als een noodsituatie. Hoe meer je je in de cijfers verdiept, hoe meer je de vergaande implicaties ziet; het disproportioneel hoge aantal gekleurde delinquenten en het effect dat dit heeft op deze gemeenschappen.”

‘Gedetineerden zijn meer dan cijfers’

Strandquist raakte betrokken bij het lot van gevangenen toen hij studeerde aan de Virginia Commonwealth University in Richmond. Voor zijn kunstproject ‘Write Home Soon’ verzamelde hij duizenden ansichtkaarten van inwoners uit zijn geboortestad Washington D.C., die daarop herinneringen schreven aan plekken uit het verleden waar ze geen toegang meer toe hadden. Onder hen waren ook jongeren die in de cel zaten.

“Hun ansichten waren ongelooflijk indrukwekkend, Ze beschreven op indringende wijze wat het met je doet als je achter de tralies zit. Dat bracht me op het idee voor het project. Gevangenen zijn geen monsters of anonieme ‘anderen’, en meer dan nummers en statistieken.”

Voor het project stelde Strandquist onder andere via workshops met jonge delinquenten de vraag: “Als je een raam zou hebben in je cel, op welke plek uit het verleden zou je dan willen uitkijken?” (De hypothese over een raam is relevant want Amerika kent ook veel ondergrondse gevangenissen). De gedetineerden moesten een gedetailleerde beschrijving geven van hoe de plek eruit zag, eventueel een specifiek adres, en exact aangeven waar je zou moeten staan, op welk tijdstip en bij welk weer om het beschreven uitzicht te zien.

Studenten aan het werk om de gevraagde foto te maken voor het project. Foto Mark Strandquist

‘De alledaagse beelden zijn het aangrijpendst’

Studenten van Duke Ellington School of the Arts in Washington D.C. en de George Mason University’s School of the Arts in Fairfax werden gevraagd mee te helpen met het maken van de foto’s. Er zijn er tientallen gemaakt inmiddels, die Strandquist op verschillende exposities toont, en vijfduizend recente blanke ansichtkaarten zijn onlangs verstuurd naar gevangenen in het hele land.

Het zijn de meest alledaagse plaatjes die Strandquist het meest aangrijpen, zegt hij.

“De gang waar iemand met zijn zus op zijn sokken doorheen gleed, een uitzicht op de baai, een straathoek. Het zijn gewone beelden die door de beschrijving van de gevangenen tot leven komen.”

Zo koos Aisha Carrington voor een foto van haar eigen straat, dat ze in een gedicht als volgt beschreef.

Uitzicht gekozen door Alisha Carrington, gedetineerde in Washington D.C. Foto Mark Strandquist

Begeleidende brief van gedetineerde Alisha Carrington. Afbeelding Mark Strandquist

‘Preventie is constructiever’

Strandquist hoopt dat zijn project een bepaald engagement op gang brengt en de discussie over hervorming van het gevangenissysteem in de VS steunt. Hij wil overigens niet voorbij gaan aan de misdaden die gedetineerden hebben gepleegd.

“Natuurlijk neem ik dat in ogenschouw. Maar ik denk dat het belangrijker is dat als we mensen echt willen helpen hun leven te beteren, dat we verder moeten gaan de slachtoffer-dader-dichotomie. Focussen op de misdaad zal niet helpen om de oorzaak aan te pakken. Een misdaad is een uitkomst van een ongelooflijke complexe hoeveelheid factoren en systematische weeffouten in onze samenleving. Preventie is een constructiever vertrekpunt denk ik.”

De kunstenaar werkt nu aan een uitbreiding van het project en is van plan een denktank op te richten voor volwassen gevangenen en risicojongeren in Virginia waarin beide groepen hun ervaringen kunnen uitwisselen.

    • Anouk Eigenraam