Sancties verergeren de pijn voor Duitsland

De Duitse economie hapert. De groei loopt terug en de sancties tegen Rusland jagen de angst nog eens aan.

De Duitse economie vertoont tekenen van stagnatie. De economie die door bondskanselier Angela Merkel (CDU) graag wordt vergeleken met de locomotief van heel Europa, lijkt in het derde kwartaal krakend tot stilstand te komen.

Die conclusie wordt algemeen getrokken uit de jongste conjunctuurprognoses die gisteren het Centrum voor Europees Economisch Onderzoek (ZEW) in Mannheim publiceerde. Financieel analist bij ING in Brussel Carsten Brzeski, die doorgaans de zonzijde van economische ontwikkelingen benadrukt, schrijft nu: „De angst terug”.

De voorspelling van het ZEW voor Duitsland is voor de achtste keer op rij gedaald en beleeft de zwaarste val sinds december 2012. Te vrezen valt dat de hele economische groei van Duitsland in 2014 lager zal uitvallen dan de 2 procent waarvan tot nog toe wordt uitgegaan, omdat de verwachtingen omtrent de economische trends in de rest van Europa ook niet erg hoopgevend zijn.

Geopolitieke spanningen

Het ZEW schrijft de steile daling van de conjunctuurverwachting voor een deel toe aan „aanhoudende geopolitieke spanningen”. Lees: de crisis rond Oekraïne, de economische sancties van het Westen tegen Rusland en de Russische reactie daarop. Duitse ondernemers hebben hun investeringen tegen de achtergrond van onzekere afzetperspectieven naar beneden bijgesteld, schrijft de economische denktank.

Sinds het afkondigen van de westerse sancties eind juli loopt de spanning over de mogelijke economische consequenties voor Duitsland dagelijks op.

Kranten schreven de afgelopen week al dat „de Oekraïnecrisis Duitsland de economische opleving kosten”. En over de Duitse beursindex: „De DAX daalt en daalt”. Terwijl eerder dit jaar de champagnekurken konden knallen toen de DAX door de grens van 10.000 punten brak, schommelt de index nu rond de 9.100 punten.

Ook de Frankfurter Allgemeine Zeitung signaleert dat het economische enthousiasme in Duitsland vervlogen is. Alleen zien de meeste economen dat niet als een gevolg van de gespannen relaties tussen Brussel en Moskou: het afkondigen van sancties is pas gebeurd nadat de cijfers begonnen tegen te vallen.

Brzeski: „In weerwil van het algemene opvatting was een stagnatie van de economie niet zo zeer het resultaat van de crisis in Oekraïne en de Europese sancties tegen Rusland.” Volgens de ING-analist is de huidige stagnatie het gevolg van tegenvallende vraag binnen de eurozone, die samenhangt met de tegenvallende ontwikkelingen in Frankrijk en Italië.

Regionaal doet de Oekraïne-crisis zich gevoelen. Uit een enquête van de Kamer van Koophandel (IHK) in de West-Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen blijkt bijvoorbeeld dat 54 procent van de ondervraagde ondernemers verwacht dat de export naar Rusland zal teruglopen; 40 procent merkt al dat de vraag afneemt. Alleen al in deze deelstaat dreigen 50.000 tot 60.000 arbeidsplaatsen verloren te gaan, zo schat de Kamer van Koophandel.

Voor heel Duitsland ziet het beeld er anders uit: slechts 3 procent van de Duitse export gaat naar Rusland. Niettemin houden analisten er rekening mee dat de Oekraïne-crisis dit jaar uiteindelijk Duitsland 0,3 procentpunt aan groei kan kosten. En die verwachtingen drukken de prognoses deze week.

Wapenindustrie

Minister van Economische Zaken en vicebondskanselier Sigmar Gabriel (SPD) houdt er ook rekening mee dat de sancties tegen Rusland gevolgen hebben voor de Duitse economie. Een woordvoerder ging er vorige week nog vanuit dat desondanks de conjuncturele opmars „intact” blijft. Maar Gabriels collega Frank-Walter Steinmeier van Buitenlandse Zaken waarschuwde dat wie sancties afkondigt rekening moet houden met hogere kosten.

De vraag die nu snel aan de orde zal komen, is wie die kosten van de gevolgen van de sancties gaat betalen: de getroffen bedrijven of de belastingbetalers? Gabriel heeft alleen met betrekking tot wapenindustrie, die rechtstreeks schade oploopt door het Europese wapenembargo tegen Rusland, gezegd dat nagedacht kan worden over hulp.

Maar intussen beginnen regio’s waar veel bedrijven getroffen zijn, zich te roeren. Na de deelstaten Saksen en Nedersaksen heeft ook Saksen-Anhalt bij de federale regering aangeklopt voor gecoördineerde steunverlening.

    • Frank Vermeulen