Krimp overschaduwt succes Renzi

Rome heeft een belangrijke stap gezet naar politieke vernieuwing. Hervorming in de economie blijft nog uit.

Een vakman in zijn atelier in Rome. Na een half jaar regeren wordt het kabinet verweten dat beloofde structurele economische hervormingen op zich laten wachten. Foto Reuters

„We zitten op de goede weg, maar het is zoals steeds wanneer je op weg gaat: er is altijd wel iemand die roept ‘je hebt je vergist’, of ‘wanneer komen we nou aan?’”

Het is een veelzeggend zinnetje. Premier Matteo Renzi was zondag even langsgekomen op de bijeenkomst van Italiaanse scouts. Jeugdsentiment, want Renzi zat vroeger ook bij de scouts en heeft er zijn vrouw Agnes leren kennen. De 35.000 in blauwe en rode hemden geklede jongeren onthaalden de 39-jarige Renzi, de jongste premier ooit van Italië, enthousiast. Maar deze kon zijn frustratie niet voor zich houden. Het goede politieke nieuws, dat hij een symbolische overwinning heeft behaald, wordt grotendeels overschaduwd door het economische nieuws, dat het land weer in een recessie zit.

Daarbij kwamen harde waarschuwingen uit Frankfurt en de VS. Het meest pijn deed de kritiek van landgenoot Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank. „Landen die een overtuigend programma van structurele hervormingen hebben doorgevoerd, doen het beter, veel beter dan landen die dat niet hebben gedaan”, zei Draghi donderdag. De cijfers spraken voor zich: Spanje 0,6 procent groei, Italië 0,2 procent krimp.

Kredietbeoordelaar Moody’s deed er maandag nog een schepje bovenop. Door „traagheid in het hervormingsproces” zal de Italiaanse economie dit jaar niet met 0,8 procent groeien, zoals de regering nog een paar maanden geleden voorspelde, maar met 0,1 procent krimpen, berekende Moody’s.

Natuurlijk, was de reactie van Renzi. „We moeten Italië op orde brengen om het concurrerender te maken.” Met daarna, in verschillende toonaarden: geef ons de tijd.

De premier heeft het over zichzelf afgeroepen. Toen hij in februari aantrad, na een paleiscoup binnen de linkse Democratische Partij, beloofde hij een ingrijpende verandering van politiek en samenleving, in honderd dagen. De belofte van een grote onderhoudsbeurt ligt nog steeds op tafel. Renzi heeft een pakket maatregelen aangekondigd met de titel Sblocca Italia – oplossingen voor wat de groei van het land blokkeert. Maar hij praat nu over duizend dagen. De Italiaanse politiek is stroperig, en er is veel weerstand van groepen die belang hebben bij zoals het nu gaat, bureaucratie en vakbonden voorop.

Maar het leger werklozen, de consumenten die hun koopkracht hebben zien dalen, de ondernemers die hun hoofd boven water proberen te houden: ze worden ongeduldig. Bij de Europese verkiezingen leidde Renzi zijn Democratische Partij nog naar een historische zege van bijna 42 procent, en Renzi houdt zijn collega-regeringsleiders graag voor dat niemand met zo veel steun regeert als hij. Maar nu zijn we drie maanden verder. In het halve jaar dat Renzi regeert, zijn er wel veel plannen gepresenteerd, maar concreet is er niet heel veel gebeurd. De 80 euro extra per maand die veel Italianen sinds mei krijgen, hebben de consumptie niet aangewakkerd. De crisis blijft bijten.

Eén succes kan Renzi wel op zijn naam schrijven: er is een belangrijke stap gezet naar de hoognodige vernieuwing van het parlementaire bestel. De politieke besluitvorming is vaak vertraagd doordat de Kamer van Afgevaardigden en de Senaat vrijwel dezelfde rechten hebben. Direct na de oorlog, na twintig jaar fascistische dictatuur, leek dat een goed idee. Nu werkt dit vaak verlammend.

Minister Maria Elena Boschi heeft een ingrijpend hervormingsvoorstel op tafel gelegd. De senaat kan op een beperkt aantal gebieden zelf nog wetgeving opstellen, maar andere wetten kunnen louter worden getoetst. Daarnaast worden de senatoren in de toekomst gekozen door en uit regionale en lokale bestuurders. En, belangrijk symbool in een land waar de politici als „een kaste” worden beschreven, het aantal senatoren wordt teruggebracht van 315 naar 100. Omdat ze worden gekozen uit mensen die al een politieke functie bekleden, vervalt ook de kostenpost van minimaal 14.000 euro per maand per senator.

Na ruim achtduizend amendementen en debatten die zo hoog opliepen dat een senatrice met een ontwrichte schouder in het ziekenhuis terechtkwam, heeft minister Boschi dit plan door de senaat weten te slepen. De Kamer (waar het kabinet een steviger meerderheid heeft) moet zich er nog over uitspreken.

Al tientallen jaren is gesproken over de wenselijkheid van zo’n hervorming, om de politiek meer daadkracht te geven. Nooit eerder is het gelukt. Nu is een fundamentele eerste stap gezet – overigens met steun van het rechtse blok van oud-premier Berlusconi.

Hervormen kan dus echt, is de boodschap van Renzi. Dat straalde hij ook uit naar de scouts. Hij riep hen op om niet, zoals veel leeftijdsgenoten, hun toekomst in het buitenland te zoeken. Blijf in Italië en help het land te hervormen, zei hij. In een parafrase op Baden Powell, oprichter van de scoutingbeweging: „Met de juiste instelling kan je het ‘on’ van onmogelijk trappen.”

    • Marc Leijendekker