Japanse economie krimpt sterk door btw-verhoging

De krimp van de Japanse economie was verwacht. Veel macrocijfers wijzen echter niet op een snel herstel.

De Japanse economie is in het tweede kwartaal met 1,7 procent gekrompen ten opzichte van het eerste kwartaal. Op jaarbasis bedroeg de krimp 6,8 procent, iets minder dan de 7 procent die economen hadden verwacht als gevolg van de btw-verhoging in april. Als het effect van de btw-verhoging buiten beschouwing wordt gelaten, komt de krimp neer op 0,4 procent, van kwartaal op kwartaal.

Japan kende jarenlang de laagste btw van de ontwikkelde landen. In april verhoogde premier Shinzo Abe het tarief van 5 naar 8 procent, met als doel de staatsschuld – ruim 200 procent van het bbp – aan te pakken. In het eerste kwartaal hebben veel Japanners grote aankopen gedaan om nog te profiteren van het lage tarief. Dat zorgde voor hogere groei in het eerste kwartaal (6,1 procent), waardoor de daling nu ook groter uitpakt.

De grote vraag is of de krimp van de derde economie van de wereld beperkt blijft tot het tweede kwartaal. Premier Abe won in 2012 de verkiezingen met de belofte van een grote economische hervorming. Zijn beleid, Abenomics geheten, is gebaseerd op een verdubbeling van de geldhoeveelheid, met als doel de deflatie waar Japan al bijna twintig jaar last van had, om te buigen in inflatie. Hierdoor moest de economie weer gaan groeien.

De geldverruiming is in volle gang, maar de lonen stijgen nog niet genoeg mee met de prijzen. Bedrijven wachten af of de groei wel doorzet, voordat ze werknemers laten delen in de baten. Dit terwijl de winstcijfers van bedrijven op recordhoogte staan.

Een ander signaal dat Abenomics nog niet helemaal van de grond gekomen is, of stagneert, is de krimp van de export in het tweede kwartaal, met 0,4 procent. Door het op grote schaal bijdrukken van yens verloor de munt vorig jaar flink aan waarde, wat Japanse goederen goedkoper maakte voor het buitenland. Dat effect lijkt nu weggeëbd.

De vandaag gepresenteerde cijfers zijn de slechtste sinds de kernramp in Fukushima in het voorjaar van 2011. Toen kromp de economie met 6,9 procent op jaarbasis.

De vorige keer dat Japan de btw verhoogde, in 1997, leidde dit tot een recessie. De omstandigheden waren toen anders (Aziëcrisis), maar de krimp was toen kleiner dan nu. In december moet Abe beslissen of hij ook de tweede btw-verhoging die op de planning staat doorzet. In oktober volgend jaar moet het tarief van 8 naar 10 procent. De premier zal zijn besluit baseren op de groeicijfers over het derde kwartaal, die in november beschikbaar zijn.