Er zijn geen winnaars, wel verliezers

Op veiling gaan paprika’s en tomaten voor een habbekrats weg. Het zijn vooral de telers die daar onder lijden.

Handelaren betalen lagere prijzen op de veiling in Zaltbommel. Telers moeten de gevolgen daarvan dragen. Foto Ilvy Njiokiktjien

„De veiling is de eerste plek waar veranderingen in prijzen zichtbaar zijn”, zegt directeur Peter van Osch van de veiling in Zaltbommel. Achter hem zitten handelaren in bankjes met een koptelefoon op. Het is rumoerig, de veilingklok gaat snel rond. Grote partijen spitskolen, paprika’s, tomaten worden in seconden verhandeld. Voor 1 euro. 50 eurocent. Een paar dubbeltjes.

Twintigduizend kratjes verse groenten en fruit staan er elke dag op de veiling in Zaltbommel. „Het gaat bijna altijd op”, zegt Van Osch. Rusland boycot sinds vorige week veel Europese producten. Het aanbod in Nederland steeg daardoor, maar tot nu toe raken de schappen op de Zaltbommelse veiling nog steeds elke dag leeg. Tegen een veel lagere prijs dan eerst, dat wel. „De paprika’s zouden per kilo zo’n 1 euro moeten opleveren”, zegt Van Osch. Achter hem wordt een kilo voor 20 cent geveild.

Het is slecht nieuws voor de telers van tomaten, champignons, paprika’s of peren. Rusland had altijd veel vraag naar deze producten, maar is nu als markt weggevallen. Tuinbouworganisatie LTO Nederland deed gisteren een oproep om getroffen ondernemers te compenseren. Telers riepen Nederlandse consumenten om meer Nederlandse groenten en fruit te eten. De meeste groothandelaren en marktkooplieden wachten de ontwikkelingen gelaten af.

„Er is voor ons niet zoveel veranderd”, zegt Patricia van Weverwijk, eigenaar van groente- en fruitgroothandel Jan de Geus. Zij koopt haar producten in op een andere grote handelsmarkt, het Food Center in Amsterdam. Volgens Van Weverwijk zijn de inkoopprijzen gedaald, maar de verkoopprijzen óók. Op tomaten wordt sowieso weinig verdiend, maar dat kunnen handelaren opvangen met andere producten. Dat is volgens Van Weverwijk het essentiële verschil met telers, die vaak maar één of twee gewassen produceren.

Lager kan bijna niet

Handelaren voelen mee met de telers. Direct na de boycot daalde de prijs voor een kilo tomaten naar 7 cent, zegt André van der Spijk van groothandel K. van der Spijk & Zn. in het Food Center. Lager is de prijs daarna niet meer geworden. „Maar dat kan ook bijna niet meer.”

Ondertussen krijgt Van der Spijk wel vragen van zijn afnemers – de marktkoopmannen. Zij hebben te maken met klanten die hopen op lagere prijzen. „Die zien een bedrag in de krant staan en denken dat ze veel te veel betalen voor tomaten in de winkel of op de markt. Ze vergeten dat de verpakkingen en het transport ook geld kosten”, aldus Van der Spijk.

Handelaren profiteren niet per se van lagere inkoopprijzen. De winstmarge op het product blijft dan ook uiteindelijk ongeveer gelijk. Maar zodra één iemand de prijzen verlaagt, moet de rest wel volgen, zegt Van Osch van de Zaltbommelse veiling.

Nee, echt winnaars zijn er niet door de Russische boycot. Wel verliezers, zoals groothandel Gebr. De Mooij in Amsterdam. Het bedrijf heeft volgens een medewerker zeker honderd klanten en exporteerde onder meer aan Rusland. „Begin deze week zijn er verschillende vrachtwagens teruggekomen.” Die partijen moeten ze nu in Nederland zien kwijt te raken.

Opnieuw doordraaien

Overaanbod dus, waar de andere verliezers, de telers, aan onderdoor gaan. Van Osch vreest „een koude sanering” als er door de overheid niet wordt ingegrepen. Voor een oplossing wijst hij naar een oude veilingmaatregel, het „doordraaien van partijen”. Vroeger was het zo dat veilingen een bodemprijs konden instellen. De klok telde af naar dat bedrag en als de partij groente of fruit dan nog niet was gekocht, draaide de veilingklok door en werd de partij uit de handel genomen en vernietigd (op kosten van de branche en de overheid).

Doordraaien vermindert het aanbod. En dus zal de prijs stijgen, redeneert Van Osch. Maar doordraaien is nu niet toegestaan zonder toestemming van de Europese en nationale overheid. Van Osch hoopt dat het tijdelijk weer mogelijk wordt gemaakt. Net zoals Hans de Boer, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, die eerder pleitte voor een bodemprijs.

Er zal dan voedsel vernietigd worden, stelt Van Osch. Maar het zou het herstel van de markt wel versnellen. En overgebleven partijen probeert hij altijd weg te zetten bij de twee voedselbanken in de buurt.

Worden de prijzen op de markt dan ook hoger? Dat zal volgens Van Osch wel meevallen. Een bodemprijs zal nog ver onder de kostprijs liggen. Het is vooral een garantie voor telers dat ze weten welke prijs ze in elk geval voor een product krijgen.

De Europese ministers van Landbouw overleggen morgen in Brussel over mogelijkheden om de groenten- en fruitmarkt te steunen.

    • Stefanie Amirkhan
    • Tim Wagemakers