Dirigent Frans Brüggen (79) overleden

Frans Brüggen dirigeert het Orkest van de Achttiende Eeuw in april 2006 in het Spaanse Cuenca. Foto EPA / Santiago Torralba

Frans Brüggen is vanochtend overleden. De Nederlandse dirigent en blokfluitist is 79 jaar geworden. Hij was enige tijd ziek, bevestigt het Orkest van de Achttiende Eeuw, dat hij in 1981 oprichtte.

Onze redacteur Merlijn Kerkhof, klassieke muziekrecensent en afgestudeerd op Brüggen:

Frans Brüggen behoorde tot de beweging van musici die vonden dat je muziek moet spelen op instrumenten uit de tijd waarin de muziek is gecomponeerd. Hij was een van de wegbereiders. Er ontstonden ensembles en orkesten die op oude instrumenten gingen spelen, vaak in kleinere bezettingen. Samen met mensen als dirigent Nikolaus Harnoncourt en dirigent/klavecinist Gustav Leonhardt behoort hij tot de eerste generatie musici die echt zijn stempel heeft gedrukt op de oude muziek.

Brüggen werd geboren in Amsterdam en studeerde er aan het Conservatorium en musicologie. Hij stond bekend om zijn interpretaties van componisten als Mozart, Bach en Beethoven. Op 21-jarige leeftijd werd Brüggen in 1955 docent blokfluit op het Haagse Koninklijk Conservatorium. Hij zou snel wereldberoemd worden en in 1969 begon hij daar een afdeling voor historische uitvoeringspraktijk.

Kerkhof:

Hij begon als blokfluitist. Dat instrument had een soort kinderspeelgoed-imago, maar hij wist er de mooiste tonen uit te halen. Hij was echt virtuoos. Er ontstond een soort blokfluithype. Het zal er ook een beetje mee te maken hebben gehad dat hij ook een knappe man was.

In de jaren zeventig verlegde hij zijn aandacht naar het dirigeren. In 1981 richtte hij samen met musicoloog Sieuwert Verster het Orkest van de Achttiende Eeuw op, waarmee hij nog steeds actief was. In technisch opzicht was hij niet de beste dirigent, maar hij kreeg mensen met zich mee. Hij had charisma. Muziekcritici vroegen zich af: hoe lukt hem dat zonder die slagtechniek? Als je oude recensies leest, zie je dat hij vaak een tovenaar werd genoemd.

Het Orkest van de Achttiende Eeuw bestaat uit meer dan vijftig muzikanten uit ruim twintig verschillende landen. Het orkest werd in 2010 onderscheiden met de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs. Het orkest zou in het najaar concerten geven ter ere van Brüggens tachtigste verjaardag. Het programma werd door de dirigent zelf samengesteld.

Brüggen leidde een klassiek kunstenaarsleven, weet Kerkhof:

Hij dronk graag een borrel. De laatste jaren verslechterde zijn gezondheid. Zijn laatste optredens met het Orkest van de Achttiende Eeuw dirigeerde hij vanuit een rolstoel.

Toch stond zijn agenda nog vol. Muziek was voor de al jaren steeds brozer wordende Frans Brüggen een extreem krachtig levenselixer, schrijft muziekredacteur Mischa Spel in zijn necrologie.

Zijn pas verschenen cd-opname met Mozart-symfonieën onderstreept in vitale helderheid dat Brüggens innerlijke kracht ongebroken was. Zijn Orkest van de Achttiende Eeuw bleef ook dapper concerten onder zijn leiding inplannen, maar de laatste tijd werd dat steeds meer een “geloven in wonderen”, zoals het orkest bij monde van Brüggens vriend en orkestdirecteur Sieuwert Verster verwoordde. “We accepteren slechts één excuus om af te haken: ziekte of dood”, zei Bruggen zelf vorig jaar.

Lees de volledige necrologie morgenmiddag in NRC Handelsblad.


Lees hier een uitgebreide biografie
van Brüggen.

    • Marije Willems