De Duitse economie hapert, en dat komt deels door de Oekraïnecrisis

Graffiti depicting German Chancellor Angela Merkel is sprayed on a fence surrounding the construction site for the new headquarters of the European Central Bank (ECB) in Frankfurt, August 6, 2014. The ECB council will hold its monthly meeting on Thursday. REUTERS/Kai Pfaffenbach (GERMANY - Tags: BUSINESS TPX IMAGES OF THE DAY) Foto Reuters

De Duitse economie stagneert, blijkt uit conjunctuurprognoses. En dat terwijl eerder dit jaar de champagnekurken nog konden knallen toen de Duitse beursindex DAX door de 10.000-puntengrens was gebroken.

Maar de Oekraïne-crisis heeft negatieve gevolgen voor de Duitse economie. En de vraag uit de rest van Europa valt ook tegen. Vijf vragen.

1. Wat zeggen de cijfers?

De conjunctuurvoorspelling van het Centrum voor Europees Economisch Onderzoek (ZEW) voor Duitsland is voor de achtste keer op rij gedaald. Het is de zwaarste val sinds december 2012: het langetermijngemiddelde van deze conjunctuurprognose staat op 24,6 punten en in de maand augustus daalde deze vergeleken met juli met 18,5 punten om uit te komen op 8,6 punten.

De conclusie die analisten daaruit trekken: de economische groei van Duitsland haalt de 2 procent dit jaar niet. Ook al omdat de verwachtingen voor de rest van Europa niet erg hoopgevend zijn. Financieel analist bij ING België, Carsten Brzeski, die doorgaans de zonzijde van economische ontwikkelingen benadrukt, schrijft nu: “De angst is terug.”

2. Waarom nu zo negatief?

Het ZEW schrijft de steile daling van de conjunctuurverwachting voor een deel toe aan “aanhoudende geopolitieke spanningen”. Lees: de economische sancties die de Europese Unie 24 juli afkondigde tegen Rusland. Duitse ondernemers hebben hun investeringen tegen de achtergrond van onzekere afzetperspectieven naar beneden bijgesteld, schrijft de denktank.

Kranten schreven de afgelopen week al dat “de Oekraïnecrisis Duitsland de economische opleving kosten”. En over de Duitse beursindex DAX: “De DAX daalt en daalt.” Terwijl eerder dit jaar de champagnekurken konden knallen toen de DAX door de 10.000-puntengrens was gebroken, schommelt de koers nu weer rond de 9.100 punten.

3. Ligt het echt alleen aan de sancties?

Dat valt te bezien. Slechts 3 procent van de Duitse export gaat naar Rusland. Niettemin houden analisten er rekening mee dat de Oekraïne-crisis dit jaar uiteindelijk Duitsland 0,3 procentpunt aan groei kan kosten. In de Frankfurter Allgemeine Zeitung zien de meeste economen geen gevolg van de gespannen relaties tussen Brussel en Moskou: het afkondigen van sancties is pas gebeurd nadat de cijfers begonnen tegen te vallen.

Brzeski: “In weerwil van het algemene opvatting was een stagnatie van de economie niet zo zeer het resultaat van de crisis in Oekraïne en de Europese sancties tegen Rusland.” Volgens de analist is de huidige stagnatie het gevolg van tegenvallende vraag binnen de eurozone, die samenhangt met de tegenvallende economie in Frankrijk en Italië.

4. Maar waar in Duitsland voelen ze dan wel de sancties?

Lokaal zijn er in Duitsland bedrijven die rechtstreeks te lijden hebben onder de economische sancties. Uit een enquête van de Kamer van Koophandel (IHK) in Noordrijn-Westfalen blijkt bijvoorbeeld dat 54 procent van de ondervraagden in die deelstaat verwacht dat de exportomzet met Rusland zal teruglopen, 40 procent merkt al dat de vraag terugloopt. Alleen al in deze deelstaat dreigen 50 tot 60 duizend arbeidsplaatsen verloren te gaan, zo schat de Kamer van Koophandel.

5. Wat zijn de politieke gevolgen?

De vraag die nu snel aan de orde zal komen, is wie die kosten voor de Europese sancties gaat betalen. De getroffen bedrijven of de belastingbetalers?

De minister van Economische Zaken, de vicebondskanselier Sigmar Gabriel (SPD), rekent erop dat de sancties tegen Rusland gevolgen hebben voor de Duitse economie. Hij heeft alleen met betrekking tot wapenindustrie, die rechtstreeks schade oploopt door het Europese wapenembargo tegen Rusland, gezegd dat nagedacht kan worden over hulp.

Maar intussen beginnen deelstaten waar veel bedrijven getroffen zijn zich te roeren. Na Saksen en Nedersaksen heeft ook Saksen-Anhalt bij de centrale regering aangeklopt voor gecoördineerde steunverlening.

    • Frank Vermeulen