Ze lopen door de stad met de vinger aan de trekker

In het oosten van Oekraïne komt de ene na de andere stad weer onder controle van de regering. Inwoners van Artjomovsk verlangen naar rust.

Oekraïense soldaten bewaken de ingang van een winkel in het dorpje Mariinka, niet ver van Donetsk. Foto AP

Tatjana Chodakovskaja vecht tegen de tranen in het gangetje van haar kapotgeschoten appartement. In de keuken liggen nog scherven van de ramen en van wat ooit een aquarium was. De muren en kasten zitten vol kogelgaten. Waar een erker uitkeek op de straat, gaapt nu een gat met zwartgeblakerde randen.

„Dit is geen politiemacht, dit zijn bandieten”, zegt ze over de leden van het pro-Oekraïense Artjomovsk-bataljon die haar man afvoerden na een vuurgevecht met verwondingen aan beide kanten. Het vrijwilligersleger dat optreedt als ordedienst in de stad Artjomovsk zag Semjon Chodakovsky als een gevaarlijke man, die banden onderhield met de pro-Russische separatisten.

Chodakovsky was lid van de voormalige oproerpolitie Berkoet, en hij diende in het Franse vreemdelingenlegioen. Waar hij naartoe gebracht is en waarvan hij precies beschuldigd wordt, weet zijn vrouw niet. Tatjana: „‘Hoe minder je weet, hoe beter je slaapt’, zei mijn man wanneer ik vroeg waar hij uithing.”

Toen de bataljonleden vorige week donderdag kwamen aankloppen wisten ze dat zijn vrouw aanwezig was; toch gebruikten ze stevig geweld. Granaten zeilden door de ramen. Semjon Chodakovsky en de mannen van het bataljon schoten op elkaar. Tatjana zocht met de kinderen dekking onder het bed. De knallen en het geweervuur waren zo luid dat wandelaars enkele blokken verderop dekking zochten.

Het Oekraïense offensief in de Donbass brengt de ene stad na de andere weer onder controle van de regering. Maar in de bevrijde steden, zoals de overheid ze noemt, wordt niet alles meteen zoals het was. Op veel plekken heeft het artillerievuur grote vernielingen aangericht en mensen gedood. Sommige inwoners geven de rebellen de schuld, velen zijn rancuneus tegenover de Oekraïners.

Wrede acties op YouTube

In het kielzog van het leger komt een reeks pro-Oekraïense groepen en individuen die, met of zonder officiële goedkeuring, opnieuw het gezag van Kiev willen vestigen. Soms zijn hun acties ronduit wreed. Neem de website van parlementariër Oleg Lyashko. Daarop is een verzameling YouTube-filmpjes te zien waarin hij met zijn trawanten voormalige toplui en medewerkers van de pro-Russische rebellen ontvoert en mishandelt. Ook het optreden van vrijwilligersmilities, die onder de vlag van het ministerie van Binnenlandse Zaken de orde moeten herstellen terwijl het leger oprukt, wekt onrust bij de lokale bevolking.

„De facto heerst hier de krijgswet”, zegt Vadim Mardijan, hoofdredacteur van de lokale krant Sobitija (‘Gebeurtenissen’). De commandant van het Artjomovsk-bataljon heeft ook de leiding over de stad en het district. Zijn jonge paramilitairen in camouflagetenues zijn zichtbaar aanwezig in de straten en de restaurants van de stad. Het is een situatie die Mardijan verkiest boven het rebellenbewind. Maar: „De bataljonlui zijn niet goed getraind”, zegt hij. „Schieten en granaten gooien, het lijkt wel een antimaffia-operatie in Palermo”, zegt hij over de arrestatie van Chodakovsky.

Bij het flatgebouw waar de Chodakovsky’s wonen, klonk kort na de schietpartij een gelijkaardig geluid. „Iedereen was thuis”, zegt buurvrouw Irina. Op de trap van het flatgebouw liggen kogelhulzen in bloedvlekken. Enkele buren proberen in het appartement het water op te dweilen dat uit de opengebarsten leidingen gutst. Irina is pro-Oekraïens, zegt ze, maar hier heeft ze geen begrip voor. „Dit is niet de manier waarop je de dingen aanpakt. Het gaat om mensen en mensenlevens.” Bij enkele mannen die op een bankje in de achtertuin nerveus zitten te roken, lokt het voorval verhalen uit over andere ongenoegens, zoals pesterijen aan checkpoints. En, zegt Rostislav Martsjenko (51): „Ze lopen rond in de stad met hun vinger aan de trekker. Je weet niet wat in hun hoofden zit.”

Granaten op het bureau

Konstantin Mateysjenko, commandant van het Artsjomovsk-bataljon is kort over de reden voor de heftige raid op het appartement van Chodakovsky. „Hij is een terrorist. En hij schoot terug.” Mateysjenko, een breedgeschouderde man in zandkleurige gevechtsuitrusting, heeft zijn eigen decoratieve toets toegevoegd aan het kantoor van de burgemeester, die al enige tijd op ziekteverlof is. Op zijn bureau rusten twee granaten. Meer uitleg over de aard van de beschuldigingen wil hij niet geven. „Zijn Nederlandse lezers echt geïnteresseerd in Chodakovsky? Of werkt u misschien samen met de DNR?” Dat is: de Volksrepubliek Donetsk, die pro-Russische rebellen hebben uitgeroepen.

In Artsjomovsk heerst vooral een afwachtende houding. „In het verleden steunden we de ene of de andere. Nu steunen we niemand meer”, zegt Diana (17) op een bankje in het park waar het Lenin-standbeeld staat.

„De inwoners geven er niet echt meer om wie het bewind voert”, zegt journalist Mardijan. „Velen realiseren zich dat de DNR hen niet vooruit kan helpen. Mensen willen gewoon dat het leven weer is zoals een half jaar geleden.” Maar zelfs dat is nu een moeilijk haalbaar doel geworden, denkt hij. Met de restanten van de rebellenbeweging is Kiev nog niet klaar. „Wanneer de oorlog eindigt, zal het nog niet het einde van de partizanenactiviteiten zijn. Hou rekening met meer schietpartijen.”

    • Roeland Termote