Werk Boris Pasternak treedt toe tot Russische Bibliotheek

Boris Pasternak, zijn vrouw Zinaida (r) en een vriendin, Nina Tabidze, in 1958, kort nadat bekend is geworden dat Pasternak de Nobelprijs voor Literatuur heeft gewonnen. Foto Cornell Capa

Enkele werken van Nobelprijswinnaar Boris Pasternak (1890-1960) gaan vanaf 2016 onderdeel uitmaken van de Russische Bibliotheek van uitgeverij Van Oorschot. Van Doctor Zhivago zal een nieuwe vertaling verschijnen.

De nieuwste toevoeging aan Van Oorschots befaamde Russische Bibliotheek, die vorig jaar 60 jaar bestond, betreft naast de nieuwe vertaling van Pasternaks controversiële roman uit 1958 ‘tenminste’ één deel poëzie, één deel verhalen en novellen. Over het uitgeven van een vierde deel met egodocumenten wordt volgens de uitgever nog nagedacht.

Propaganda

In april van dit jaar schreef NRC Handelsblad nog dat Pasternaks beroemdste roman Doctor Zhivago in 1958 de Russen onder ogen kwam door het toedoen van de Amerikaanse CIA en de Nederlandse BVD. De CIA zag het boek, de tragische geschiedenis van beknotte liefde en geestelijke vrijheid in revolutionair Rusland, als een roman ‘met grote propagandawaarde’:

“We hebben nu de mogelijkheid om Sovjetburgers zich te laten afvragen wat er verkeerd is met hun regering, nu een mooi literair werk van de man die algemeen erkend wordt als de grootste Russische schrijver, niet eens verkrijgbaar is in zijn eigen land, in zijn eigen taal.”

Paradoxaal

De CIA-notitie kwam aan het licht door het onderzoek van de Amerikaanse journalist Peter Finn en de Nederlandse slaviste Petra Couvée, die onderzoek deden naar de receptiegeschiedenis van het in Rusland verboden boek. Het boek waarin ze hun vondsten hebben uitgewerkt - het in juni van dit jaar verschenen De Zaak Zjivago - laat volgens NRC-redacteur Maartje Somers ‘mooi zien hoe paradoxaal mensen zich verhielden tot de straffe ideologische eisen van hun tijd’:

‘Uitgever Giangiacomo Feltrinelli was bijvoorbeeld een steenrijke erfgenaam – een communistische multimiljonair. En Pasternaks voornaamste kwelgeest in Rusland, KGB-er en secretaris van de schrijversbond, Alexej Soerkov, „een dichter met angst voor het ongeketende woord”, was misschien ook gewoon jaloers op Pasternaks talent en succes.’

Wereldrechten

Voor de bemachtiging van de rechten van Doctor Zhivago sloot Van Oorschot een overeenkomst met de Italiaanse uitgeverij Feltrinelli, die de wereldrechten van Pasternaks roman bezit. De andere werken werden bemachtigd via FTM Agency in Moskou. Margriet Berg, Marja Wiebes en Aai Prins zijn aangesteld als vertalers. De delen zullen vanaf maart 2016 in de Russische Bibliotheek verschijnen.

    • Roderick Nieuwenhuis