Amerikaanse plakjes

Schrijfster Pia de Jong verhuisde met haar gezin van Amsterdam naar Princeton, in de Verenigde Staten. Ze schrijft over wat haar opvalt.

Illustratie Eliane Gerrits

Mijn klaagzang over de gebrekkige kwaliteit van Amerikaans fabrieksbrood heeft een vloedgolf aan advies opgeroepen. Dank aan alle NRC-lezers voor hun beproefde broodrecepten, broodmachines en morele hulp – ik ga het zeker allemaal uitproberen. Culinair gesproken, gaat weinig ons meer aan het hart dan het dagelijkse brood. Hoogste tijd om een ander in het buitenland bedreigd Hollandse product te bespreken, dat zich direct bovenop de boterham bevindt: kaas.

Een Amerikaanse vriend vertelt met smaak hoe hij opgroeide naast een kaasfabriek. De kaas die daar werd geproduceerd was bij uitstek geschikt om de boterham mee te beleggen. Hij kwam niet in voorgesneden plakken, maar in de vorm van een handige spuitbus. Deze Easy Cheese brengt de consument totaal nieuwe vormen van gebruiksgemak. Geen gehannes meer met mes of kaasschaaf. Het laagje kaas kan met hoge precisie gelijkmatig worden verdeeld over de grootste boterham of het kleinste toastje. De verpakking vermeldt naast een lange reeks chemische kleur- en smaakstoffen ook „kaascultuur”, dus ergens is er een koe of op z’n minst een organische substantie in de buurt van de kaasfabriek geweest.

Easy Cheese is het neefje van een ander lid van de roemruchte Amerikaanse kaasfamilie: Cheez Whiz. Deze dieporanje saus komt in grote potten en kan over vrijwel alles worden heengegoten. Favoriete doelen: hotdogs, sandwiches en tacochips. De lichtgevende kleur is interessant omdat deze meestal wordt gebruikt bij gevarendriehoeken en vaten radioactief materiaal. Natuurlijk is er een variatie aan smaken, zoals bacon of hete pepers.

Al deze producten worstelen met de vraag: ‘Hoe ze te benoemen?’. Federale wetten verbieden dat ze verkocht worden onder de noemer kaas. Er gaan namelijk zo veel industriële handelingen aan vooraf, dat ze die naam niet langer legaal verdienen. Fabrikanten nemen daarom de toevlucht tot benamingen als „kaasproduct”, „kaasfantasie” of gewoon „Amerikaanse plakjes”. De fabriekskaas biedt wel nieuwe mogelijkheden. Eenmaal losgezongen van koe of geit kan de kaas, excuses, het kaasproduct iedere denkbare kleur, smaak en vorm worden gegeven. Het materiaal is niet langer noodzakelijk vast, ook vloeibaar of in gasvorm zijn mogelijkheden.

Net als bij brood bestaat ook hier een duurbetaalde uitweg voor de wanhopige consument. In grote supermarkten is tegen woekerprijzen iedere denkbare buitenlandse kaas te verkrijgen. Maar op deze manier wordt kaas een „boetiekproduct” en dat staat loodrecht op een eeuwenlange traditie waarin kaas een puur, simpel, gezond en betaalbaar genoegen is voor iedereen.

De eenvoud en het genot van het broodje kaas raakt de Nederlander in haar ziel. Het deed me groot genoegen toen in 1995 de toenmalige Franse ambassadeur in Den Haag het veld moest ruimen omdat hij een neerbuigende opmerking had gemaakt over de Hollandse lunch met „koude boterhammen en melk”. Als je aan ons broodje kaas komt, kom je aan ons allemaal.

Misschien moet ik doen wat ooit een Nederlandse vriend heeft gedaan. Hij verhuisde naar de Verenigde Staten en wilde graag iets van de oude wereld meenemen. Van het geld dat zijn Amsterdamse huis opbracht, kocht hij een zeventiende-eeuws stilleven. Zijn nieuwe appartement in Californië was spaarzaam ingericht. De sofa bood ruim uitzicht op de muur waar het prachtige schilderij mooi uitgelicht hing. Wat was erop afgebeeld? Een broodje kaas.