Rellen in VS na dood zwarte tiener. De naam van Trayvon Martin klinkt weer

Weer een zwarte tiener. Weer ongewapend. Activisten in de VS zijn woedend naar aanleiding van de dood van de 18-jarige Michael Brown, doodgeschoten door een agent in Ferguson, Missouri. Is een nieuw nationaal debat op komst, net als in 2012 met Trayvon Martin? Het debat over excessief politiegeweld is er in ieder geval al.

Een man verlaat een geplunderde winkel in Ferguson, Missouri, waar een agent zaterdag een ongewapende 18-jarige zwarte jongen doodschoot. Foto AP/ David Carson

De gedachten gaan terug naar februari 2012. Toen schoot vrijwillige buurtwacht George Zimmerman de 17-jarige zwarte jongen Trayvon Martin dood. Martin was ongewapend. Afgelopen zaterdag werd de 18-jarige Michael Brown uit Ferguson, een voorstadje van St. Louis in Missouri, op straat doodgeschoten door een agent. Ook Brown was ongewapend. Woede en rellen waren het gevolg; een wake liep volledig uit de hand en leidde uiteindelijk zelfs tot plunderingen. Er zijn nu vooral veel vragen, maar de kritiek is er alweer ruimschoots.

Want wat is er nou precies gebeurd zaterdag? Er wordt gesproken over een “handgemeen” tussen Brown, een andere jongen en een agent. Politiechef Jon Belmar heeft tegenover persbureau AP verklaard dat een politieagent de twee mannen tegenkwam op straat bij een appartementencomplex in Ferguson. Volgens Belman duwde een van de mannen - onduidelijk is of dat Brown was - de agent terug in zijn auto, waarna een worsteling begon. In ieder geval loste de agent in kwestie één schot in de auto.

De worsteling ging verder op straat, waar Brown meerdere keren werd beschoten. Om hoeveel schoten het gaat, is niet duidelijk, “maar het waren meer dan een paar”. Verder ook onduidelijk: wat er precies in de auto is voorgevallen, of de andere man net als Brown ongewapend was én natuurlijk waarom de agent in kwestie überhaupt geschoten heeft. En, helaas ook van belang: welke etniciteit de agent heeft.

Wat niet helpt bij het onderzoek naar het dodelijke incident, is dat er geen videobeelden zijn. Geen beelden gemaakt door camera’s van het appartementencomplex, geen beelden van een dashboardcamera of een camera die door agenten op hun lichaam gedragen wordt.

Van wake naar plunderen

En toen kwam de woede. Op de dag zelf:

Twitter avatar TammieHolland Tammie Holland What the hell is going on in Ferguson?! http://t.co/S5Yjnns6bU

En een dag later met een wake, die meer diende als een protest. Een menigte uit de overwegend zwarte voorstad liep naar het politiebureau om verhaal te halen over het dodelijke incident.

Twitter avatar AntonioFrench Antonio French People marching to the #Ferguson Police Dept headquarters following the killing of a 17-year-old boy. http://t.co/ROvs3mXYMM
Twitter avatar ElizabethKSDK Elizabeth Matthews Candles spell MIKE, victims name in today’s shooting @ksdknews http://t.co/EJCYbTuhn3
Twitter avatar ElizabethKSDK Elizabeth Matthews Protest continues in front of #ferguson police dept “the people united, will never be defeated” #FergusonShooting http://t.co/4wXq3z6tDX

En daarna liep het uit de hand. Mensen sloegen autoruiten in en gooiden ramen van winkels in om vervolgens ladingen spullen mee te nemen, schrijft AP. Een supermarkt, een boetiek, een slijter. “We snappen dat de mensen hun frustraties moeten uiten, we snappen dat ze hun zegje willen doen. Maar hieruit komt niets productiefs voort”, zei burgemeester James Knowles tegen het lokale KTVI-TV.

Al te herkenbaar

Vanuit de Afro-Amerikaanse gemeenschap is er veel kritiek gekomen op het doodschieten van de 18-jarige jongen. Dominee en politiek activist Al Sharpton noemde de schietpartij “zeer verontrustend” en zei vandaag of morgen bij de familie van Brown op bezoek te gaan. John Gaskin, lid van het bestuur van de NAACP (National Association for the Advancement of Colored People), zei “woedend” te zijn, omdat er “wederom een jonge Afro-Amerikaanse jongen gedood is door een politieagent”.

“Wederom”. Gaskin zegt het al. Dit is niet de eerste keer dat zoiets voorkomt en dat draagt alleen maar bij aan de woede binnen de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk dat van Trayvon Martin, toen 17 jaar, die in Florida door vrijwillige buurtwacht George Zimmerman werd doodgeschoten. De zaak hield de Verenigde Staten in zijn greep. Zimmerman - half-blank, half-Latino - werd uiteindelijk vrijgesproken. Dat leidde tot verbolgen reacties.

Later in 2012 werd er ook een 17-jarige zwarte jongen uit Florida doodgeschoten, toen door de 45-jarige blanke Michael David Dunn. Dat gebeurde na geruzie over harde muziek, afkomstig uit de auto van de jongen, Jordan Davis, en drie vrienden van hem. Dunn voerde aan dat hij bedreigd werd door Davis en dat hij dacht dat hij een pistool had gezien. Hij is begin dit jaar schuldig bevonden aan drie pogingen tot moord en kan een lange gevangenisstraf tegemoet zien. De jury was echter verdeeld over de moordaanklacht vanwege de dood van Davis.

‘Chokehold death’

Excessief geweld door de politie is in de Verenigde Staten dit jaar ook een veelbesproken onderwerp. Het New Yorkse politiekorps ligt nog steeds onder vuur vanwege de zogenoemde ‘chokehold death’. Agenten wilden in juli de 43-jarige Eric Garner arresteren op verdenking van het verkopen van onbelaste sigaretten. Garner, een zwarte man, ging in discussie en werd door een agent in bedwang gehouden door middel van een wurggreep, iets wat de NYPD al sinds de jaren 90 niet meer toestaat. Garner was astmatisch en hoewel hij tegen de agent zei dat hij geen adem kon halen, ging die door. Garner overleed aan een hartstilstand.

Pas op: mogelijk schokkende beelden:

Het hele incident werd gefilmd door een vriend van Garner. Dat zorgde er ook meteen voor een nationaal debat over politiegeweld. Garners dood heeft ervoor gezorgd dat het beleid omtrent het gebruik van geweld door de NYPD herzien wordt. De eerdergenoemde dominee en activist Al Sharpton verweet de politie wurggrepen disproportioneel te gebruiken bij minderheden. Patrick Lynch, hoofd van de Patrolmen’s Benevolent Association, een verzameling van politievakbonden, noemde de kritiek van Sharpton “belachelijk”. Commissaris van de NYPD William Bratton voelde zich ook geroepen zich te verdedigen en zei dat de politie in New York “geen racistische organisatie” is.

Maar het kan ook zomaar lokaal blijven

“De eerste twee dagen waren inderdaad heel heftig”, zegt onze correspondent Guus Valk. Maar volgens hem is het nog veel en veel te vroeg om te kunnen bepalen wat voor nationale impact het dodelijke incident in Missouri zal hebben:

“Het is nu nog heel lokaal. Het is de vraag hoe er de komende week gereageerd wordt, hoe de zaak zich ontwikkelt. Het is nu echt te vroeg om al een vergelijking met de zaak-Trayvon Martin te trekken. Daar zat een racistisch ondertoontje aan en bovendien was Zimmerman geen politieagent. Maar het is wel een heftige zaak.”

    • Frank Huiskamp