In Erbil was het altijd veilig

Jarenlang was de stad Erbil in het noordoosten van Irak een safe haven. Maar terreurbeweging IS komt steeds dichterbij. De Amerikaanse steun geeft bewoners weer hoop.

Een groep gevluchte Iraakse yezidi’s, gisteren in de stad Dohuk in autonoom Koerdisch gebied. Foto AFP

De grensposten rondom Erbil zijn in een frontlinie veranderd. De hoofdstad van de autonome Koerdische regio in Irak gold de afgelopen jaren als veilige haven in een onveilig land. Nu is het een belegerde stad, overspoeld door vluchtelingen. Op televisie klinken oude Koerdische strijdliederen. Vrijwilligers trekken camouflagepakken aan en sturen hun vrouw en kinderen naar familie elders.

Met luchtsteun van de Amerikanen proberen Koerdische strijders uit Irak, Syrië en Turkije te voorkomen dat ook Erbil in handen van de extremistische organisatie Islamitische Staat, IS, valt. Want als dat gebeurt is er geen plek in Irak meer veilig voor de oprukkende jihadisten.

Veiligheid en olie

Erbil symboliseert de hoop op een stabiele en welvarende toekomst voor het noorden van Irak. De afgelopen tien jaar slaagden Koerden erin van hun autonome provincie een toevluchtsoord te maken. Veiligheid en winstgevende olie zijn hun belangrijkste trekkers.

Achter meerdere ringen van grenscontroles door Koerdische strijdkrachten, konden gewone burgers, medewerkers van oliebedrijven en diplomaten in Erbil iets van hun voortdurende waakzaamheid loslaten en zonder angst en zware bewaking de straat op. Rijke Arabieren die het niet meer uithielden in het onveilige Bagdad namen er een huis in Erbil bij. Ook diplomaten, onder wie Amerikanen, weken er naar uit.

De Iraakse Koerden gelden als een betrouwbare partner voor de Amerikanen, waarmee militair nauw is samengewerkt sinds de invasie van Irak in 2003. Naast de luchthaven in Erbil is een geheime basis, waarvan wordt gezegd dat die van de CIA is en die de afgelopen weken in hoog tempo is uitgebreid.

Het gevoel van veiligheid in Erbil is gebaseerd op de reputatie van de Koerdische strijdkrachten, de peshmerga, wat zoveel betekent als ‘zij die de dood in de ogen zien’. Peshmerga zeggen over zichzelf dat ze nooit op zullen geven, omdat ze vechten voor hun regio en voor de levens van hun vrouwen en kinderen. „We zijn klaar voor IS”, pochten commandanten de afgelopen twee maanden tegen journalisten die bij ze kwamen kijken hoe van achter de zandzakken een paar honderd meter verder de grens van het islamitische kalifaat te zien was.

Maar op 2 en 3 augustus gaven de onoverwinnelijke peshmerga wel op. Verschillende plaatsen in de Sinjarvallei kwamen in handen van IS nadat peshmerga zich hadden teruggetrokken. Volgens nog niet te controleren berichten heeft IS toen honderden mensen vermoord en in massagraven gedumpt. Sindsdien is het heilige vertrouwen in de peshmerga weg.

„We hebben gezien dat we toch niet veilig zijn,” zegt Younes Mohammad, medewerker van een vluchtelingenorganisatie. Hij heeft twee kinderen. „We weten niets zeker. Of de Amerikanen ons echt zullen helpen of niet. Of de peshmerga het volhouden. Of Erbil veilig is.”

Vluchtelingen die eerst massaal naar Erbil kwamen, proberen nu verder te trekken, naar Sulaymaniyah bij de grens met Iran of naar Zakho, bij de grens met Turkije. Inwoners van Erbil proberen zelf ook verder weg van de gevechten te komen, die de afgelopen dagen op ongeveer een half uur rijden van de stad waren. Mohammad aarzelt, vertelt hij via Skype. Vrienden in Iran dringen erop aan dat hij zijn vrouw en kinderen bij hen brengt. „Mijn vrouw zou weg willen, die heeft nachtmerries over wat IS met vrouwen doet. Maar het voelt alsof ik daarmee bijdraag aan de negatieve energie, begrijp je?” Zoals veel Koerden is Mohammad al een groot deel van zijn leven vluchteling geweest en hoopte hij in Iraaks Koerdistan eindelijk een rustig leven op te kunnen bouwen.

De militair analisten verwachten net als de meeste Koerden dat Erbil stand houdt, zeker nu Obama zich daaraan heeft gecommitteerd. IS lijkt zich met het offensief vooral te richten op betwiste gebieden, die pas recent zijn ingelijfd bij de Koerdische regio, zoals de Sinjarvallei. Niet op het hart van Iraaks Koerdistan en daarmee Erbil. Nadat vrijdag alle vluchten naar de stad werden geschrapt, hervatten in het weekend enkele maatschappijen het vliegverkeer.

De luchtsteun is een opluchting

Volgens een Turkse bouwondernemer in Erbil die niet met zijn naam in de krant wil, voelt de stad veilig en zijn mensen vrolijk en opgelucht vanwege de Amerikaanse luchtsteun. Winkels zijn open. De overheid werkt door.

Wel lopen de spanningen door de grote aantallen vluchtelingen op. 62 Arabische mensen zijn opgepakt. Ze worden ervan verdacht voor IS te werken. Zelfmoordaanslagen zijn één van de grootste gevaren. Koerdische militaire politie is de afgelopen dagen de stad doorgetrokken om lijsten te maken van de aanwezige Arabieren. „Het probleem zit in de hoofden,” bezweert de ondernemer. „Mensen hebben de afgelopen 25 jaar zoveel oorlog gezien. Nu voelt het alsof ze moeten ontsnappen.”

    • Marloes de Koning