Turkije kiest vandaag president

Verkiezingsposters in Turkije. Foto EPA / Tolga Bozoglu

De Turkse bevolking kiest vandaag een nieuwe president. Hoewel er drie kandidaten meedoen, lijkt de winst premier Recep Tayyip Erdogan nauwelijks te kunnen ontgaan.

Het presidentschap is nu nog een grotendeels ceremoniële functie in Turkije. Maar Erdogan wil daar verandering in brengen.

Het is voor het eerst dat de Turkse president rechtstreeks door het volk wordt gekozen. Voorheen deed het parlement dat.

De campagne spitste zich vooral toe op het Israëlische offensief in Gaza, vredesbesprekingen met de Koerdische PKK en de anti-regeringsprotesten van vorig jaar.

Winst Erdogan zo goed als zeker

De twee tegenstanders van Erdogan zijn Ekmeleddin Ihsanoglu en de Koerdische kandidaat Selahattin Demirtas. De verwachting is dat Demirtas, de kandidaat van de partij van de Koerdische minderheid slechts zo’n 8 procent van de stemmen krijgt. Ihsanoglu is de gemeenschappelijke kandidaat van meerdere oppositiepartijen, waaronder de republikeinen (CHP) en de ultranationalisten (MHP).

De vraag is hoeveel tegenwicht Ihsanoglu premier Erdogan kan bieden, en of hij de huidige premier in de eerste ronde van een meerderheid kan afhouden, waardoor een tweede ronde nodig zal zijn. Die kans lijkt klein. In de peilingen kan academicus en diplomaat Ihsanoglu op zo’n 38 procent van de stemmen rekenen, terwijl Erdogan de 50 procent passeert.

Beleid steeds repressiever, maar populariteit blijft

Erdogan, premier sinds 2003, heeft het afgelopen decennium duidelijk zijn stempel op de Turkse politiek gedrukt. De economie groeide aanzienlijk, maar de afgelopen jaren werd het beleid van de premier steeds repressiever. Protesten werden hard neergeslagen, massa-arrestaties vonden plaats en een afluisterschandaal leidde zelfs tot een kortstondig verbod op sociale media.

Toch is de regeringsleider onder veel Turken populair. Hij wordt gezien als een sterke leider die Turkije weer internationaal op de kaart heeft gezet en die in het binnenland orde op zaken stelt. Erdogan speelde hier de afgelopen weken handig op in en herinnerde de Turken er tijdens zijn campagne aan wat hij als premier allemaal heeft bereikt.

Bovendien schonk hij zichzelf behoorlijk meer media-aandacht dan zijn twee opponenten. Een meting op verzoek van de oppositie begin juli liet zien dat in drie dagen tijd 533 minuten zendtijd naar Erdogan gingen, 3,24 minutenen naar Ihsanoglu en 45 seconden naar Demirtas.

Erdogan haalde de afgelopen weken behoorlijk fel uit naar Israël. Hij veroordeelde het offensief in Gaza, betichtte Israël van oorlogsmisdaden en vergeleek het land zelfs met nazi-Duitsland. Dit heeft zijn populariteit onder de veelal pro-Palestijnse Turken vergroot. Hij ging zover dat een Amerikaanse joodse organisatie Erdogan vroeg een onderscheiding terug te geven.

Ook Ihsanoglu, voormalig hoofd van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking (OIC), hamerde er in zijn campagne op hoe hartstochtelijk hij de Palestijnen steunt. Hij zegt de afgelopen jaren een belangrijke rol te hebben gespeeld als bemiddelaar tussen rivaliserende Palestijnse groepen en zet zich in voor de internationale erkenning van een Palestijnse staat.

Invulling van presidentschap

Erdogan heeft aangegeven dat hij, als hij gekozen wordt, een actief presidentschap zal nastreven. Wat dit precies inhoudt, is nog niet bekend. Maar waarschijnlijk wil Erdogan de touwtjes stevig in handen houden. Zijn twee opponenten willen het huidige presidentiële model behouden, waarin de premier de meeste macht heeft.

In de verkiezingen vandaag staat dus veel op het spel. Als Erdogan wint, gaat Turkije mogelijk van een parlementair systeem over naar een semi-presidentieel systeem. De toekomst zal uitwijzen wat de impact van deze stembusgang zal zijn op de Turkse democratie.

De voorlopige uitslagen worden morgen verwacht. De definitieve uitslag moet vrijdag volgen.

Lees ook het artikel ‘Turkije gaat morgen naar de stembus – vijf vragen over presidentsverkiezingen’

    • Niels Posthumus