Niet meer vliegen over Siberië betekent problemen voor Europese én Russische maatschappijen

Pattern of airplane trails of condensed air crisscrossing each other against the blue sky Foto iStock

Een Russisch verbod om over Siberië te vliegen zou Europese luchtmaatschappijen hard treffen. En ook het Russische Aeroflot zou er financieel door worden geraakt.

Wie wel enthousiast worden zijn vliegtuigspotters in Alaska. Want als Rusland Europese luchtvaartmaatschappijen zou verbieden over Siberië te vliegen, moeten Air France-KLM, British Airways, Lufthansa en Finnair een andere route zoeken voor hun vluchten naar China, Japan en Zuid-Korea.

In dat geval zijn er nog maar twee opties. Een daarvan is een omweg via de Noordpool, met een mogelijke tussenstop in het afgelegen Anchorage. “Haal je fototoestel alvast maar tevoorschijn!”, schrijft een bezoeker op het internetforum airliners.net.

Mogelijke vergelding

De Russische premier Medvedev heeft deze week berichten over mogelijke Russische sancties tegen Europese luchtvaartmaatschappijen bevestigd. De sancties zouden een reactie zijn op de handelsmaatregelen die de Europese Unie en de Verenigde Staten tegen Rusland hebben ingesteld.

Europese bedrijven hebben sindsdien onder meer lease-, verzekerings- en onderhoudscontracten met de Russische budgetcarrier Dobrolet opgezegd, waardoor toestellen van Dobrolet noodgedwongen aan de grond staan. “We moeten het hebben over mogelijke vergelding”, zei Medvedev.

Volgens bronnen van financieel persbureau Bloomberg overweegt Rusland drie verschillende vergeldingsmaatregelen tegen Europese en Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen. Er zou worden gesproken over een verbod op chartervluchten naar Rusland, het verlengen van vluchten over Siberië (waardoor buitenlandse luchtvaartmaatschappijen die over het gebied vliegen meer leges zouden moeten betalen) of een verbod op trans-Siberische vluchten.

Een verbod op vluchten over Siberië zou flinke schade betekenen voor Europese vliegtuigmaatschappijen. De trans-Siberische route naar Azië is verreweg de kortste. Omvliegen kost tijd en veel meer brandstof. Uit gegevens van website Flightradar24.com blijkt volgens Bloomberg dat Air France-KLM, het Duitse Lufthansa, British Airways en het Finse Finnair het meest over Siberië vliegen en het zwaarst zouden worden getroffen door een Russisch vliegverbod.

Elke week 800 vluchten

In de week van 29 juli tot 6 augustus vlogen er zo’n achthonderd passagierstoestellen van veertien Europese maatschappijen over Siberië. 249 van die achthonderd vliegtuigen waren van Air France-KLM, waaronder de dagelijkse toestellen tussen Amsterdam of Parijs en Beijing of Shanghai. KLM vliegt op zeven Chinese steden en is daarmee de grootste Europese luchtvaartmaatschappij in het land.

Lufthansa vloog in dezelfde week met 220 toestellen over Siberië en British Airways met 93, onder meer voor vluchten tussen Londen en Tokio, Seoul of Hongkong. De Finse luchtvaartmaatschappij Finnair maakt zelfs reclame met het feit dat het vanuit Helsinki de kortste vluchten naar Azië aanbiedt – maar die gaan wel allemaal in een rechte lijn over Siberië.

Tijdens de Koude Oorlog konden westerse luchtvaartmaatschappijen ook niet over de toenmalige Sovjet-Unie vliegen. Voor vluchten tussen Europa en Azië werd toen gebruik gemaakt van twee alternatieve routes. De ene route ging via de Noordpool en na een tussenlanding in Alaska, om brandstof bij te tanken, naar het zuiden. De andere – de zogenaamde zijderoute – liep via het Midden-Oosten.

Flink meer kosten

Beide omwegen zullen de luchtvaartmaatschappijen significant meer geld kosten. Luchtvaartdeskundigen schatten dat het vermijden van Rusland een vlucht naar Azië minimaal drie uur langer maakt. Een analist van zakenbank Kepler Chevreux, Ruxandra Haradau-Doser, zei tegen persbureau Reuters dat de extra kosten voor Lufthansa tussen de 100 en 150 miljoen euro per jaar zullen bedragen.

Afgezien van de extra brandstofkosten zal het cabinepersoneel ook langer moeten werken, en daardoor mogelijk een dag langer rust moeten nemen op de eindbestemming. Daarnaast zullen sommige vliegtuigmaatschappijen een extra tussenstop moeten inlassen of gedwongen worden een ander toestel in te zetten, hoewel moderne passagiersvliegtuigen als de superjumbo Airbus A380 en de Boeing 777-300 de langere routes probleemloos kunnen afleggen.

De vraag is of de extra kosten zullen worden doorberekend aan consumenten. Europese vliegtuigmaatschappijen willen tot nu toe niet reageren op ‘speculaties’. Het Amerikaanse United Airlines zei tegen Reuters dat het bedrijf ‘zich zorgen maakt’ dat van sommige vluchtroutes moet worden afgeweken en dat daarom ‘alle opties worden onderzocht’.

Niet-westerse concurrentie

Het probleem voor de westerse vliegmaatschappijen is dat hun Aziatische concurrenten geen sancties opgelegd zullen krijgen. Bovendien vliegen de drie hard groeiende maatschappijen uit de Golfstaten – Emirates, Etihad en Qatar Airways – met tussenstops in Dubai, Abu Dhabi of Doha van Europa en de Verenigde Staten naar Azië.

Die maatschappijen hebben de afgelopen jaren met goedkope tickets en nieuwe vliegtuigen al veel passagiers weggekaapt. De mogelijkheden voor westerse luchtvaartmaatschappijen om de kosten van een trans-Siberisch vliegverbod door te berekenen aan passagiers, lijken daardoor beperkt.

Of de Russische sancties er daadwerkelijk komen, wordt betwijfeld. Ook voor de Russische luchtvaartsector zal een verbod waarschijnlijk grote economische gevolgen hebben. Europese maatschappijen betalen bijvoorbeeld aanzienlijke bedragen aan de Russische maatschappij Aeroflot voor het recht om over Siberië te vliegen.

Analist Irina Stoepatsjenko van de Russische zakenbank Otkritie zei tegen persbureau Bloomberg dat de leges van buitenlandse luchtvaartmaatschappijen Aeroflot jaarlijks zo’n 130 miljoen euro opleveren. Dat is 18 procent van de jaaromzet.

Bovendien zal een mogelijke Europese tegenreactie Russische maatschappijen nog harder treffen: er vliegen meer Russische toestellen door het Europese luchtruim dan Europese vliegtuigen door het Russische.

    • Dolf de Groot