Liegende verdachte is te betrappen met strikvragen

Foto Shutterstock

De beste manier om erachter te komen of een verdachte liegt, is door hem vragen te stellen die moeilijker te beantwoorden zijn voor iemand die liegt dan voor iemand die de waarheid vertelt. Je kunt een verdachte bijvoorbeeld vragen een plattegrond van het restaurant te tekenen waar hij zegt te hebben gezeten.

Dat legt de Nederlandse psycholoog Aldert Vrij uit in een overzichtsartikel over de vraag hoe je liegende verdachten in ondervragingen kunt betrappen (European Psychologist, derde kwartaal 2014). Het is al langer bekend dat mensen zich niet zichtbaar anders gedragen wanneer ze liegen dan wanneer ze de waarheid spreken. Wie liegt, vertoont niet per se zenuwachtiger of angstiger gedrag dan wie de waarheid spreekt, of andere lichaamstaal.

Het onderzoek naar leugendetectie is daarom een andere richting ingeslagen: hoe kun je het iemand die liegt moeilijk maken met bepaalde ondervragingstechnieken? Een leugenaar heeft veel aan zijn hoofd: hij moet een plausibel verhaal formuleren, de waarheid verbergen en in de gaten houden of hij zichzelf niet tegenspreekt. Ondervragers kunnen daarop inspelen door mensen bijvoorbeeld tijdens het verhoor iets anders te laten doen wat aandacht vereist, zoals autorijden. Of ze kunnen vragen stellen die de verdachte niet verwacht, zoals ‘vertel wat er gebeurde, maar in omgekeerde volgorde’, of ‘teken hoe het er daar uitzag’. Dat kunnen leugenaars minder goed.

Maar soms is het niet mogelijk om dat soort vragen te stellen. Als de verdachte bijvoorbeeld geen arrestant is, maar iemand die van een mogelijke terroristische daad wordt verdacht, dan zal de ondervrager vaak undercover willen blijven en zijn dit soort technieken niet bruikbaar. Dan kun je een verdachte met een smoes proberen te fotograferen – wie iets illegaals van plan is, zal dat liever niet willen. En bijvoorbeeld aan de grens zouden mensen wel onverwachte vragen kunnen stellen: niet alleen ‘wat is het doel van uw bezoek’, maar ook ‘welk deel van uw reis was het makkelijkst te plannen?’

    • Ellen de Bruin