Obama neemt groot risico met nieuwe interventie in Irak

Vanaf het begin van zijn presidentschap is Barack Obama terughoudend geweest met de inzet van militaire middelen. Zijn voorganger George W. Bush had Amerika in twee grote oorlogen gestort, in Afghanistan en Irak, die allebei moeilijker, bloediger en langduriger bleken dan aanvankelijk was verwacht.

Obama had de les geleerd dat militaire interventies soms meer problemen veroorzaken dan ze oplossen, zelfs als ze worden uitgevoerd door de sterkste en modernste strijdmacht ter wereld. Ook was hij ervan doordrongen hoeveel makkelijker het is een oorlog te beginnen dan er een eind aan te maken – of, zoals in Irak, je eruit terug te trekken. Dat het toch gelukt is de Amerikaanse troepen uit Irak terug te halen, beschouwt hij nog altijd als een belangrijke prestatie.

Nu heeft Obama opdracht gegeven luchtaanvallen uit te voeren op doelen – in Irak – van de extremistische Islamitische Staat (IS, voorheen ISIS). Donderdagavond deelde hij de Amerikaanse bevolking in een tv-toespraak mee dat hij toestemming had gegeven voor zulke aanvallen, als die nodig zijn om de opmars van de extremisten naar de Koerdische hoofdstad Erbil tot staan te brengen, of als ze nodig zijn om een bloedbad te voorkomen onder de yezidi’s, een bedreigde religieuze minderheid. Vrijdag voerden twee Amerikaanse vliegtuigen de eerste aanval uit op een artilleriestuk van de IS bij Erbil. Daarmee is Amerika toch weer militair actief in Irak.

Obama is wel zo verstandig geweest om beperkte doelen te formuleren voor deze operatie, die eigenlijk bestaat uit twee verschillende missies. De luchtaanvallen bij Erbil zijn bedoeld om te voorkomen dat Amerikaanse militairen en burgers in die stad in gevaar komen – een kwestie van nationaal eigenbelang dus. De actie om de yezidi’s te beschermen, die in Noordwest-Irak de bergen in zijn gevlucht, moet een dreigende genocide door de troepen van de IS voorkomen. Hier staat het humanitaire motief voorop.

De wanhopige situatie van de yezidi’s heeft in een paar dagen tijd tot een groot gevoel van betrokkenheid geleid in de wereld. Ook andere bevolkingsgroepen in Irak (en trouwens ook in Syrië) hebben zwaar te leiden gehad onder de fanatieke IS-strijders. Maar de beelden van de yezidi’s, bijeengedreven in de bergen, leidden tot een snel aanzwellende roep om interventie. „De Verenigde Staten kunnen niet elke keer als er een crisis in de wereld is ingrijpen”, zei Obama donderdagavond. „Maar als we een unieke mogelijkheid hebben om een bloedbad af te wenden, kan Amerika niet de andere kant op kijken. En we kunnen optreden, op een voorzichtige en verantwoordelijke manier, om een potentiële genocide te voorkomen.”

Die bereidheid is te prijzen. De regering-Obama is steeds diep doordrongen geweest van het besef dat de dreiging van een volkerenmoord niet genegeerd mag worden – zoals in de jaren negentig in Rwanda wél is gebeurd. Nu in actie te komen „is onze verantwoordelijkheid als Amerikanen”, zei Obama. „Het is het kenmerk van Amerikaans leiderschap. Het maakt ons tot wie we zijn.” Dat is een belangrijke boodschap – aan het Amerikaanse volk en de wereld.

Maar goede bedoelingen zijn niet genoeg. Hoe bescheiden van doelstelling en middelen deze missie ook is, Obama neemt er grote risico’s mee. Dat supermacht Amerika zich mengt in de Iraakse strijd, kan de IS juist helpen om meer steun te mobiliseren. „Het kruisvaardersleger is begonnen het kalifaat aan te vallen”, twitterde een IS-aanhanger vrijdag strijdlustig. Zo’n belangrijke tegenstander als de VS vergroot de statuur van de extremistische organisatie. En de Amerikanen bevinden zich nu in de hoogste ongemakkelijke situatie dat ze dezelfde tegenstander bestrijden als de Syrische president Assad in eigen land doet.

Daar komt nog bij dat de effectiviteit van luchtaanvallen vaak wordt overschat. De troepen van de IS zullen er misschien wel mee gehinderd, maar niet volledig mee verslagen kunnen worden. Het onderliggende probleem wordt er niet mee opgelost. En hoe ver zullen de VS willen escaleren als de luchtaanvallen onvoldoende effect sorteren – en de Amerikanen in Erbil en de yezidi’s op hun berg toch verder in het nauw gedreven worden? En wanneer is de situatie voor de yezidi’s zo veilig dat de Amerikanen hun operatie kunnen beëindigen? Het kan opnieuw een lange missie worden.