Gewoon doen wat Henk zegt

Als topadviseur van de regering-Obama is Henk Ovink nauw betrokken bij het watermanagement in de VS. „We zijn wereldkampioen waterveiligheid.”

Watermanagementadviseur Henk Ovink: „Hier in Amerika hebben ze minder moeite met verliezen, want ze willen winnen.” Foto Hollandse hoogte

In een stampvol zaaltje in San Francisco wordt Henk Ovink warm onthaald. „We boksen allebei ver boven onze gewichtsklasse om positieve verandering teweeg te brengen”, zegt hij, als hij de progressieve Amerikaanse stad en Nederland vergelijkt. Tevreden glimlachen de verzamelde architecten en academici, die hij toespreekt over waterveiligheid.

Kort na zijn verhaal over verantwoord watermanagement is zijn toon anders. Tijdens een diner met de groep die hem heeft uitgenodigd, waarschuwt hij dat Nederlanders vrij direct kunnen zijn, om die waarschuwing prompt te illustreren: „Jullie hebben geen excuus.” Hij wijst in zuidelijke richting naar Silicon Valley, waar Google en Apple zitten. „De miljarden stromen over straat, de cultuur is toekomstgericht. Als het híér al niet lukt om met klimaatverandering om te gaan. Jullie kunnen een voorbeeld zijn.”

Het blijkt uit zijn onrustige blik en zijn snelle manier van praten: architect en Haags topambtenaar Henk Ovink heeft een missie. Het weer verandert, het waterpeil stijgt. Kuststeden als Miami en New Orleans lopen risico. Om rampen het hoofd te bieden, moet het Amerikaanse denken om. De kansloze strijd tégen water moet een effectieve omgang mét water worden.

Sinds voorjaar 2013 hamert Ovink (47) daar op in New York en in zijn woonplaats Washington, als adviseur van de regering-Obama. Koning Willem-Alexander was, toen hij nog prins was, internationaal symbool van het Nederlandse watermanagement. Nu dient Ovink als vooruitgeschoven pion. Zonder overdadige bescheidenheid verkondigt hij waar Nederland „verdomd trots” op mag zijn: „We zijn wereldkampioen waterveiligheid.”

Alarmistisch? Nee, realistisch

Dat heeft in New York geleid tot de ontwerpcompetitie Rebuild by Design. Ovink voerde die uit met een jong team van enthousiastelingen, in opdracht van de speciale werkgroep voor de wederopbouw na Sandy, waar hij in zit. Het kernwoord was steeds: veerkracht. Er kwamen zes baanbrekende ontwerpen uit voort om de kust van New York en omstreken te beschermen. Bij vier daarvan zijn Nederlanders betrokken. Door de inzet van Ovink en Shaun Donovan, tot vorige maand minister van Huisvesting en Stadsontwikkeling, is bijna een miljard dollar vrijgemaakt om de plannen uit te voeren.

Het is een in de VS nooit eerder vertoonde aanpak. Ingenieurs, architecten, wetenschappers, ontwerpers, ambtenaren, burgers en politici die anders nooit samenwerken, kwamen bij elkaar. Een soort Amerikaans poldermodel, maar zonder de Nederlandse scheiding tussen samenleving en openbaar bestuur, zegt Ovink. Hij houdt van de Engelse term voor ambtenaar: public servant, dienaar van het publiek. Dát voelt hij zich. De directe democratie van de VS betekende dat alle betrokkenen – ook Ovink – veelvuldig de straat op en de buurt in moesten.

In Nederland hoeft hij dit niet uit te leggen, in Amerika wel: „Waterveiligheid, waterkwaliteit, waterschaarste. Onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ik laat zien wat het betekent dat 15 procent van het wereldwijde bruto nationaal product op het spel staat als we niet optreden in deze tijd van klimaatverandering.” Hij wrijft over zijn kale hoofd. „Dat is echt fucking veel.” Alarmistisch? Nee, realistisch, vindt hij.

President Barack Obama is het daarmee eens, wat bleek uit de uitzonderlijke aanstelling van Ovink. Tot eind 2012 gaf Ovink mede leiding aan het ministerie van Infrastructuur en Milieu onder minister Melanie Schultz. Sinds vorig jaar is hij senior advisor van Shaun Donovan, die nu verantwoordelijk is geworden voor hoe de regering haar geld uitgeeft. „Een handige post om een vriend te hebben.”

De dichtbevolkte stadsregio was in oktober 2012 door superstorm Sandy onder water gelopen. De ramp bood een kans om niet wéér te reageren, maar om met nieuwe ideeën op de volgende ramp te anticiperen.

Wilde Donovan dat ook echt, vroeg Ovink hem anderhalf jaar geleden in een e-mail. Hij had Donovan in Nederland rondgeleid toen die na Sandy ideeën kwam opdoen voor een effectiever, ‘Nederlandser’ waterbeleid. Er ontstond een vriendschap „We zijn even oud, twee van die ‘alles kan’-jongens.”

Ovink bood Donovan aan voor hem te komen werken. Op een voorwaarde: „Wil je echt verandering in gang zetten? Zo ja, dan kunnen we samen iets moois bedenken.” Jezelf aanprijzen omdat je nu eenmaal goed bent, dat kunnen Amerikanen wel waarderen.

Minister Schultz ging vlot akkoord met het uitlenen van Ovink aan Washington, nadat ze Donovan eerst grappend verweet „mijn beste man” weg te pikken. Schultz is volgens Ovink „volledig overtuigd” van de noodzaak om internationaal samen te werken. „Ze ziet een enorme kans voor de Nederlandse watersector.”

Masterplan

Ovink werd eerder dit jaar in The New York Times geportretteerd. „We doen gewoon wat Henk zegt”, zegt Donovan in dat artikel. Ovink lacht: „Best een ingewikkelde uitspraak voor een minister.” Het was grappig bedoeld, maar het klopt dat Ovink grote bewegingsvrijheid en financiële ruimte kreeg om een masterplan voor New York op tafel te krijgen.

Donovan zegt tegen deze krant dat hij zijn Nederlandse raadgever inderdaad volledig vertrouwt. „Ik was getroffen door zijn expertise en zijn grote toewijding aan de publieke zaak.”

Ovink doorkruiste eind jaren tachtig als student de VS en werd verliefd op New York. Daarna ging hij er vaak heen. Hij aarzelde niet toen er een kans lag om iets te betekenen voor New York – en de door hem bewonderde Obama.

De beste leiders zijn volgens Ovink politici die emotioneel durven zijn, die veel op het spel zetten. Zij kunnen burgers beter overtuigen, vindt hij. In de Amerikaanse politiek moet dat ook wel. De open, directe democratie vereist dat je altijd op straat begint. Die stijl past bij Ovink. Toen er bij de laatste jurybijeenkomst van Rebuild by Design duizend mensen kwam opdagen, was hij geraakt. Hij had hoog ingezet, zijn aanpak was geslaagd. „Ik was op. Maar ook trots.”

Recentelijk heeft hij met Rebuild by Design en de werkgroep de basis gelegd voor een landelijke watermanagementcompetitie, met wederom de hoop op veel internationale input. Obama heeft de wedstrijd aangekondigd, Ovink was erbij. Ook daarvoor is een miljard dollar vrijgemaakt. Ovink is niet te beroerd om dat nieuwe succes op zijn conto te schrijven, maar zwaait vooral de president lof toe.

Het nastreven en vieren van persoonlijk succes is in Nederland nog altijd not done, beseft Ovink. „Misschien komt het doordat mislukken erbij hoort als je wilt winnen. Hier in Amerika hebben ze minder moeite met verliezen, want ze willen winnen.”

Nederland moet niet bang zijn om zijn reputatie als waterland over het voetlicht te brengen, vindt Ovink. „Het is onze cultuur. Niemand kan eraan tippen, zolang we tenminste blijven investeren in kennis. Nederland is hét voorbeeld voor de wereld, het wordt tijd dat we dat ook in Nederland maximaal toepassen en uitventen.”

Je kunt op een Nederlandse manier trots zijn, zegt Ovink. „Als je een tien op school haalt, moet je dan maar normaal doen? Nee! Dat is cool! Vier je successen, want je hebt die energie nodig om latere tegenslagen te overwinnen.”

    • Diederik van Hoogstraten