En onze paprika’s zijn niet langer welkom in Rusland

de Russische handelssancties. Rusland stopt met de import van vers Europees voedsel. Wat zit daarachter? En hoe onrustbarend is dat voor ons?

In Rusland eten ze voorlopig geen zuivel, vlees, gevogelte, vis, groente, fruit en noten uit de EU, de VS, Canada, Australië en Noorwegen. Moskou heeft een handelsverbod opgelegd voor die producten, afkomstig uit landen die sancties aan Rusland hebben opgelegd. De VS exporteren jaarlijks voor ongeveer 1 miljard euro naar Rusland, Europa voor 11,8 miljard. Volgens branchevereniging het GroentenFruit Huis zijn al zo’n 300 vrachtwagens met groenten en fruit geweigerd aan de Russische grens.

1 Wat denkt Rusland met deze sancties te bereiken?

Het lijkt erop dat Rusland de Europese landen uit elkaar wil drijven. Elk land handelt immers zelfstandig met Rusland en maakt zijn eigen, specifieke producten. Dus heeft elk land op zijn eigen manier last van de sancties. Voor Nederland komt het harder aan dan voor Spanje, bijvoorbeeld. Het levert onrust op, wellicht komen er noodmaatregelen – dat is hoe je Europa uit elkaar speelt.

2 Wat zijn voor Nederland de gevolgen van de boycot?

Nederland exporteert wat voedings- en landbouwproducten betreft vooral snijbloemen, kaas en veevoer naar Rusland – de bloemen mogen dus nog het land in. „Waarschijnlijk heeft Rusland gekozen voor groente en fruit omdat dat verse producten zijn. Een boycot treft de exporterende landen direct”, zegt Siemen van Berkum, onderzoeker bij het Landbouw-Economisch Instituut in Lelystad. „Als Rusland de Nederlandse kaas niet afneemt, is dat vervelend, maar die kun je even bewaren om in de tussentijd nieuwe klanten te zoeken. Met tomaten, komkommers, paprika’s, appels en peren, waarvan Nederland ook veel produceert, kan dat niet. Die moeten snel na de oogst ter plekke zijn.”

3 Moeten onze boeren en tuinders zich zorgen gaan maken?

Europese groente- en fruitleveranciers kunnen hun producten niet makkelijk elders slijten, verwacht Van Berkum. „Daar zit de pijn.” Branchevereniging LTO Nederland riep het kabinet en de Europese Commissie meteen op om overproductie uit de markt te nemen of tijdelijk op te slaan. Dit om te voorkomen dat de Europese markt, waar de concurrentie al groot is, oververzadigd raakt en de prijzen van deze producten zullen kelderen.

„Lage prijzen lijken leuk, maar hebben verstrekkende gevolgen voor ondernemers”, waarschuwde LTO-voorzitter Albert Jan Maat gisteren. Hij riep „iedereen” op om solidair te zijn en „reële marktprijzen” te blijven betalen. Volgens hem moeten de gevolgen voor de sector niet onderschat worden. Maandag is er een overleg om de gevolgen voor boeren en tuinders te bespreken.

4 Is dit ook niet ontzettend onhandig voor Rusland?

Vooral in de grote Russische steden is het handelsverbod meteen voelbaar, denken analisten. Zo’n 60 à 70 procent van de producten in supermarkten komt daar uit de sanctielanden, rekende persbureau AP voor. Een kwart van de groente die Rusland importeert, komt uit Europa. Voor fruit is dit tussen de 20 en 25 procent. „Mijn inschatting is dat het Rusland behoorlijk veel moeite zal moeten doen om die op korte termijn bij andere leveranciers te halen”, zegt landbouwonderzoeker Van Berkum. „Daarvoor zijn ze niet genoeg voorradig.”

Zelf produceren is volgens de Russen een optie, al is het niet gunstig dat de lange Russische winter in aantocht is. „Ik schat in dat de voedselprijzen in Rusland zullen stijgen”, zegt Van Berkum. Poetin instrueerde de overheid al om te maatregelen te treffen die dat moeten voorkomen. Voedselproducenten kregen opdracht om de productie te verhogen, en detailhandelaren om ervoor te zorgen dat die productie beschikbaar is.

Ook zouden Russische toezichthouders gisteren gesprekken voeren met de ambassadeurs van Argentinië, Brazilië, Ecuador en Chili om de import van landbouwproducten uit die landen te vergroten. Braziliaanse producenten lieten al weten dat zij 150.000 ton kippenvlees per jaar extra konden leveren.

De Russische minister van Landbouw Fyodorov kondigde gisteren aan dat Rusland nu meer vlees uit Brazilië en kaas uit Nieuw-Zeeland wil importeren.

5 Blijft het hierbij, of kunnen we meer sancties verwachten?

Het klinkt voorlopig nog niet alsof dit de laatste Russische maatregel is. Premier Medvedev zei gisteren dat de regering ook importrestricties overweegt voor auto’s, vliegtuigen en marinevaartuigen. Wel moet de overheid eerst in kaart brengen wat Rusland zelf kan produceren.

Daarnaast overweegt Medvedev om het luchtruim te sluiten voor vliegtuigen uit de EU en de VS, meldde persbureau Reuters. Vliegtuigen uit Oekraïne mogen al niet meer over Russisch grondgebied vliegen.

6 Maken de Verenigde Staten zich ook zorgen?

Dat valt mee: het Witte Huis stelde in een verklaring dat Rusland vooral zichzelf heeft. „Wraak nemen tegen westerse bedrijven of landen zal Ruslands internationale isolement versterken en verdere schade aan zijn eigen economie toebrengen”, aldus een woordvoerder. NRC