Dandy, tuinier, womaniser: wie was John ‘Stoner’ Williams?

Illustratie Paul van der Steen

Wie was John Williams, de auteur die postuum in Nederland doorbrak met Stoner? Journalist Auke Hulst ging voor NRC Boeken naar Amerika en sprak met vrienden én diens weduwe Nancy Williams.

Het bezoek van Hulst vond plaats in aanloop naar de verschijning van de Nederlandse vertaling van Augustus, Williams’ vierde roman en, na Stoner en Butcher’s Crossing, de derde die in Nederlandse vertaling verschijnt.

Hulst sprak met vrienden van de in 1994 overleden schrijver. En met Nancy Williams. Net als Nieuwsuur, dat gisteravond met hun televisie-interview met de weduwe en vierde vrouw van de Amerikaanse schrijver een wereldprimeur hadden: een tv-interview gaf ze nog nooit.

Schrijver met een oorlogstrauma

Ook kranten stond Nancy Williams nauwelijks te woord. “Ze heeft de afgelopen jaren alleen een keer gesproken met een Italiaanse krant, verder met niemand”, zegt Oscar van Gelderen, de Nederlandse uitgever die Stoner weer voor het voetlicht bracht en inmiddels ook de wereldrechten heeft verworven van een biografie over John Williams.

Tegen Hulst vertelde Nancy Williams gedetailleerd over het leven van haar man, over diens eigenschappen. De vrienden die Hulst voor zijn reportage sprak typeren Williams als een dandy met een zwak voor de gewone man, een tuinier en een womanizer. Nancy Williams omschrijft haar man als ‘geestig, maar gereserveerd’:

“John was voor alles schrijver.”

Een schrijver met een oorlogstrauma. Over zijn ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen hij gestationeerd was in India en met transportvliegtuigen over de Himalaya naar Birma en China vloog, wilde Williams het volgens zijn weduwe nooit hebben. Uit schuldgevoel:

“Op zekere dag vlogen ze laag over de boomtoppen, en werden ze getroffen door mortiervuur. Toen John bijkwam, lag hij in de jungle, naast het in tweeën gebroken vliegtuig. De jongens die achterin zaten waren omgekomen, wie voorin zat, had het overleefd. John was geen bitter mens, maar er is een dichtregel van hem: veertig miljoen lijken op de vuilnishopen van de wereld… Hij had vreselijk last van survivor’s guilt.”

Vrienden

De romans van Williams, oorspronkelijk verschenen in de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw, domineren nu de Europese bestsellerlijst. Een succes dat hem zou ‘verwonderen’. Williams:

„Hij wist dat zijn werk goed was, maar had er vrede mee dat hij niet meer gelezen werd. Ik denk dat zijn huidige succes hem zou verwonderen. Mij verwondert het in elk geval – al was het maar vanwege de uitpuilende bankrekening.”

Op waardering van de literaire wereld heeft Williams volgens zijn vrouw nooit gewacht. Dat was niet het belangrijkste voor hem:

“Door de oorlog wist hij wat belangrijk was en wat niet. Hij had het geluk dat hij leefde. Dat is de essentie. Hij had het geluk gepubliceerd te zijn. Dat hij gewaardeerd werd door schrijvers die hij goed vond en tot zijn vrienden rekende. Dat was het allerbelangrijkste: zijn vrienden. Niet de literaire wereld in New York. Zijn vrienden.”

Abonnees kunnen de hele reportage van Auke Hulst over John Williams hier lezen.

Achterhaald

Vandaag staat er in de Boekenbijlage ook een recensie van Augustus, Williams’ brievenroman over het leven van Keizer Augustus. De Nederlandse vertaling van het boek verscheen gisteren in de boekhandel.

Boekenredacteur Toef Jaeger noemt het boek, het enige waarvoor Williams bij leven erkenning kreeg (National Book Award, 1973), ‘achterhaald’ en geeft het boek drie van de vijf ballen:

‘Kan een historische roman achterhaald zijn? Jazeker, ook wanneer de roman een ‘product van de verbeelding’ is, zoals Williams in zijn nawoord schrijft. Want anders dan zijn Stoner en Butcher’s Crossing heeft Augustus de tand des tijds minder goed doorstaan. Dat ligt niet aan het onderwerp en ook niet aan de hoofdpersoon. Het leven van Augustus is boeiend genoeg – evenals de thema’s macht, intriges en offers –, maar de roman lijdt onder Williams’ angst te weinig informatie over te brengen.’

Abonnees kunnen de hele recensie van Toef Jaeger hier lezen. Hier kunnen abonnees de hele Boekenbijlage van vrijdag 8 augustus inzien.

    • Roderick Nieuwenhuis