Boulevard: virtueel geweld op toneel

Geluk en horror zijn thema’s in enkele van de nieuwe toneelstukken die te zien zijn tijdens het theaterfestival Boulevard, dat tot 17 augustus op verschillende locaties in Den Bosch gehouden wordt.

Nauwelijks stond veevoederfabriek de Heus aan de rand van Den Bosch leeg, of Theaterfestival Boulevard betrok het gebouw. Dat tekent de explosieve expansie van dit festival, dat begon in de binnenstad en steeds meer de stad in bezit neemt.

De bezoeker die het terrein betreedt, krijgt een reusachtig zwenkend revolver op zich gericht van glanzend parelmoer, ontworpen door bureau Xantippe. Deze dreigende theatrale installatie heeft op paradoxale wijze iets uitnodigends: de kunsten hebben het gebouw veroverd.

De Vlaamse theatermaker Lucas De Man is ‘stadskunstenaar’ van Den Bosch. Voor de gevelwand van dit reusachtige fabriekscomplex bedacht hij de installatie Oog, een stralend-blauwe oogbol met gitzwarte pupil van ruim vier meter doorsnede waarin de toeschouwer kan plaatsnemen. Zestien meter boven de stad.

Maar er is meer gaande in dit oog. Op een projectiescherm aan de binnenkant speelt zich een ontroerende animatiefilm af over een man die een zoektocht door de stad maakt. Hij lijkt op een bewegend langwerpig beeld van Modigliani, met ogen als gaten.

Ontwerper Pascal Leboucq heeft vijftig ogen van Bosschenaren gefotografeerd om het ideale oog te vinden: „Dit oog is afkomstig van een vrouw. De iris is als de kosmos met het blauw van de hemel en vlammend geel en rood als van de zon.” Na dit allereerste oog komen er nog vier in de stad. „De aandacht vanuit het buitenland is nu al groot”, aldus De Man, „het Bossche oog gaat de wereld rond.”

In het hart van de fabriekshal speelt zich een intieme voorstelling af, Staat van geluk door Toneelgroep Nomen. De jonge toneelschrijver Jibbe Willems nodigt de bezoekers uit na te denken over de rol van werk en arbeidsethos in hun leven. De acteurs betrekken de toeschouwers in het spel, een vorm van participatie die wat ouderwets klinkt maar hier, in deze entourage, goed werkt.Zijn mensen gelukkig in hun werk? Droomden ze al als kind van hun beroep van nu?

In contrast tot het echte handenwerk dat hier werd verricht staat de voorstelling Gee-Tee-Aaa, wat staat voor de succesvolle game Grand Theft Auto 5.

Aankomend regisseuse Jessie L’Herminez brengt met veel dramatisch geweld, zoals een rondscheurende crossmotor en ratelende vuurwapens, deze game tot leven. Virtueel geweld lijkt afstandelijk, maar zodra de virtuele wereld echt wordt, krijgt die agressieve dimensies. Aangrijpend is de scène waarin de twee acteurs kinderen die in een rij staan om de nieuwste game te bemachtigen, neerschieten. Dit is echte horror; de stap van game naar werkelijkheid is klein. Opeens kijk je als bezoeker anders naar de draaiende revolver, die het festivalplein domineert. Behalve esthetisch volmaakt, is die ook huiveringwekkend.

De lof op de virtuele wereld geldt tot op zekere hoogte ook voor de indrukwekkende voorstelling Los, eveneens geschreven en geregisseerd door Lucas De Man.

Een acteur en actrice zijn van elkaar gescheiden door een rode muur. Ooit vormden ze een verliefd stel, trouwden, kregen een kind. Het noodlot slaat toe en de man blijft alleen achter. Op meer dan honderdduizend cassettebandjes heeft de man zijn leven vastgelegd, waaronder de stemmen van zijn vrouw en hun kind.

Nu zijn ze dood en de man verschanst zich in zijn huis met dit onontkoombare verleden. In monologen vertellen de spelers, koel en afstandelijk, over verlies, over de gaten die het lot opeens in je leven slaat.

Het slotbeeld is prachtig: de acteur trekt de meterslange, flinterdunne magneetband uit de cassette, alsof hij voorgoed het verleden wil uitwissen.

Ook hier wint de echtheid het van het onechte: de stem van een geliefde op een bandje haalt nooit de echte stem terug.

    • Kester Freriks