Bedreigde yezidi’s hebben eigen scheppingsverhaal

Veel andere gelovigen zien yezidi’s als duivelaanbidders.

Vluchtelingen uit Sinjar, ten noorden van Mosul die in handen is gevallen van de IS.

Duizenden yezidi’s, een religieuze minderheid, op een Iraakse berg op de vlucht voor islamitische extremisten van Islamitische Staat (IS), bijna zonder voedsel en water, bij een temperatuur van tegen de 50 graden. Dit is het beeld dat Amerika gisteren deed besluiten zich mogelijk voor de eerste keer sinds 2011 militair in het Syrisch-Iraakse conflict te mengen.

„De yezidi’s in de bergen zijn moeilijk te bereiken”, zegt Donatella Rovera, een onderzoekster van Amnesty International die in de regio is. „De IS heeft de toegangswegen in handen en schiet op vliegtuigen waarmee hulpgoederen worden gebracht. Via de westkant van de bergen is een deel van de mensen uit het gebied weggehaald. Als anderen dat deel van de bergen weten te bereiken, kunnen ze mogelijk ook weg.”

De afgelopen dagen veroverde de IS dorpen en steden waar yezidi- en christelijke minderheden wonen. Zij vluchtten voor het grootste deel naar het oosten. Maar duizenden van hen vluchtten naar het westen, naar het Sinjar-gebergte. Zij zitten nu vast.

Yezidi’s hebben een eigen scheppingsverhaal. Ze geloven in één god, vertegenwoordigd door zeven engelen. De belangrijkste van de zeven is naar aarde gekomen en heeft de vorm aangenomen van een pauw. Door hun geïsoleerde bestaan, afwijkende geloof en rituelen, waarin ook vuur en een slang voorkomen, zien veel moslims en christenen hen als duivelaanbidders. Dat maakt hen een gewild doelwit voor de IS.

Rovera is in Dohuk, zo’n tachtig kilometer ten noorden van Mosul, de Iraakse stad die al eerder werd veroverd door de IS. Tot gisteren was Dohuk een van de plaatsen waar mensen op de vlucht voor de Islamitische Staat hun heil zochten. Gisteren pakten de tienduizenden ontheemden opnieuw in grote haast hun weinige bezittingen om te vluchten voor de IS. Ze trokken verder naar het oosten, onder meer naar Erbil, de hoofdstad van Iraaks Koerdistan die tot nu toe veilig is gebleven voor de extremisten. En naar de grens met Turkije.

Lopen door de hitte

„Gisteren was een gekkenhuis. Vanaf middernacht vertrokken mensen uit angst dat de IS zou komen. Tegen het middaguur was iedereen weg. Het is hier nu compleet uitgestorven.”   Het gaat te snel, zegt ze. „Het is niet alsof iemand er in slaagt zo snel een kamp voor binnenlandse ontheemden te bouwen. Veel mensen hebben geen geld voor auto’s of benzine. Ze lopen door de hitte.” Op een groep in de bergen na hebben de meeste mensen wel water, zegt ze.

De yezidi-religie, die ongeveer 6.000 jaar zou bestaan, is voor buitenstaanders een raadsel. Betrouwbare tellingen van het aantal yezidi’s bestaan niet. De schattingen variëren van een paar honderdduizend tot twee miljoen. De meesten wonen in het noorden van Irak of zijn van daaruit uitgewaaierd over Europa, met een grote gemeenschap in Duitsland.

De mensen die Rovera spreekt zijn er slecht aan toe, vertelt ze. „Er zijn familieleden gedood door IS en meegenomen. Ze weten niet wat er met ze is gebeurd. En ze zijn weg van waar hun gemeenschap duizenden jaren heeft gewoond. Mogelijk om daar nooit meer terug te keren.” Dat IS intussen heiligdommen vernielt is aannemelijk, maar staat niet vast. „Van de yezidi’s is niemand achtergebleven om iets te kunnen bevestigen.”

    • Marloes de Koning