Poetins beslissende moment

Terwijl Nederland de repatriëringsmissie in Oekraïne wegens toenemend gevaar heeft opgeschort, staat Rusland voor de beladen keuze: het buurland openlijk binnenvallen of niet.

Een Oekraïense tank passeert Artjomovsk, een op de pro-Russische rebellen heroverde stad ten noorden van Donetsk. Foto ANP/Pierre Crom

Terwijl de internationale spanning over Oekraïne verder oploopt, komt voor president Vladimir Poetin van Rusland het moment van de waarheid snel dichterbij.

Kiest hij voor militaire interventie in het buurland, al dan niet in de vorm van een ‘humanitaire operatie’ om de bevolking in het oorlogsgebied te hulp te komen? Of ziet hij af van zo’n escalatie en accepteert hij dat de pro-Russische separatisten in de Donbass verder in het nauw gedreven worden, en mogelijk verslagen, door de Oekraïense krijgsmacht? Zo’n uitkomst kan hem in eigen land, waar het patriottisme steeds grotere hoogten bereikt, zwaar worden aangerekend.

Doet de Russische president niets, dan dreigt het tweede scenario vanzelf werkelijkheid te worden. Want de Oekraïense troepen boeken gestaag terreinwinst. Als ze erin slagen om het gebied in handen te krijgen waar de MH17 na de ramp drie weken geleden is neergekomen, hebben ze een cruciale Russische aanvoerlijn van Loegansk naar Donetsk afgesneden.

Voortmodderen wordt steeds minder aantrekkelijk voor Poetin, die eerder dit jaar plechtig beloofde alle Russen en Russisch-taligen in Oekraïne te zullen beschermen. Besluit hij echter tot openlijke interventie, dan riskeert hij niet alleen dat zijn conflict met het Westen nog hoger oploopt, maar ook dat Russische troepen verzeild raken in een mogelijk langdurige oorlog in Oekraïne, met doden aan eigen zijde. Tot nu toe worden de gesneuvelde Russische vrijwilligers of huurlingen zoveel mogelijk in stilte begraven.

Dit dilemma heeft Poetin tot nu toe opgelost door pro-Russische milities alleen indirect te steunen met wapens. Het deze week in Moskou opgekomen idee voor een humanitaire interventie door een Russische vredesmacht onder auspiciën van het Rode Kruis kan een uitweg zijn. Poetin kan zich daarbij onder meer beroepen op het precedent in Kosovo in 1999, toen de NAVO zonder instemming van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties ingreep – in Russische ogen onder een vergelijkbaar mom. Poetin heeft afgelopen jaar regelmatig aan Kosovo gerefereerd.

Zicht op een diplomatieke uitweg uit de crisis is er niet, ook al wordt de behoefte daaraan steeds urgenter. Het geweld is afgelopen twee maanden geëscaleerd. De humanitaire situatie is ernstig verslechterd, met meer dan 100.000 mensen die het gebied zijn ontvlucht. En het drama met vlucht MH17 is door geen van de partijen aangegrepen om de crisis te bezweren, al was het maar tijdelijk.

Een onheilspellend signaal over de ernst van de situatie gaf Nederland, gisteren, met het besluit om wegens het groeiende gevaar de repatriëringsmissie op te schorten. Ook het onderzoek ter plekke naar de toedracht van de ramp, waarover Nederland de leiding heeft, moest worden stilgelegd.

President Poetin reageerde gisteren op de harde sancties van het Westen met een decreet tegen land- en tuinbouwproducten uit de westerse landen. Premier Dmitri Medvedev maakte vanochtend de sanctielijst bekend. Het importverbod behelst melk, vlees, gevogelte, vis, groente, fruit, noten, worst en agrarische grondstoffen uit de Europese Unie, Verenigde Staten, Canada, Australië en Noorwegen. Over de details van het verbod bestaat nog geen duidelijkheid, maar wijn en baby- en kindervoeding vallen er niet onder.

Medvedev zei ook dat Rusland overweegt om het luchtruim boven Siberië te sluiten voor westerse luchtvaartmaatschappijen. Oekraïense burgervluchten boven Rusland, bijvoorbeeld naar de voormalige Sovjetrepublieken in de Kaukasus, zijn vandaag al door Moskou verboden.

Het Kremlin moet desondanks ook rekening houden met de gevolgen voor de eigen burgers. Weliswaar bereikt de populariteit van Poetin volgens het onderzoeksbureau Levada Centrum een hoogtepunt – alleen na de succesvolle vijfdaagse oorlog tegen Georgië in 2008 was hij nog iets geliefder – hij weet niet hoe diep de offerbereidheid in de praktijk zal gaan.

Nadat Poetin gisteren zijn oekaze had getekend, braken in Moskou speculaties los over de vraag welke goederen er concreet door een importverbod zouden worden getroffen.

Volgens Russische media zal de lijst „flexibel” worden geïmplementeerd. Een al te drastische uitvoering van de maatregel zou de Russische agrarische sector dwingen tot ‘shocktherapie’. Al sinds 2010 eist Poetin hogere prestaties van de agrarische sector. Maar vier jaar later is de markt alleen qua aardappelen en pluimvee grotendeels zelfvoorzienend.

De eis van Poetin om de prijsontwikkeling van groente, fruit, vlees en zuivel te „monitoren en te controleren”, illustreert dat het Kremlin huiverig is voor de maatschappelijke gevolgen van door de sancties extra aangewakkerde inflatie.

    • Juurd Eijsvoogel
    • Hubert Smeets